Łysa (Fiala)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Łysa
pomnik przyrody ustanowiony 1970[1]
Ilustracja
Widok ze Wzgórza 502
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Lokalizacja Jerzmanowice, gmina Jerzmanowice-Przeginia
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Łysa
Łysa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Łysa
Łysa
Ziemia50°12′10,3″N 19°45′51,3″E/50,202861 19,764250

Łysa, Łysa Skała[1] lub Fiala – duży ostaniec wchodzący w skład grupy skał zwanych Ostańcami Jerzmanowickimi w miejscowości Jerzmanowice. Znajduje się w górnej części Doliny Będkowskiej, na jej orograficznie lewych zboczach, w odległości ok. 700 m na południowy zachód od drogi krajowej nr 94[2][3].

W odległości około 500 m na południowy wschód od Łysej znajduje się równie wielki ostaniec Grodzisko czyli Wzgórze 502[2]. Obydwa należą do największych ostańców w Dolinkach Podkrakowskich. Zbudowane są z wapieni i należą do ważniejszych obiektów we wspinaczce skalnej. Znajdują się na terenie prywatnym i wspinaczka jest dozwolona przy zachowaniu określonych zasad[4].

Łysa ma wydłużony kształt o orientacji południkowej. Od zachodniej strony posiada stromy, ale porośnięty trawnikami i zadrzewiony stok[2], od strony wschodniej i południowej natomiast jest to potężny mur skalny o wysokości do 25 m. Wybitne kominy i zacięcia dzielą go na wiele części. W kierunku od południa na północ są to[4]:

  • Czarna Rysa – południowa ściana o wysokości 20 m, przecięta dwoma krótkimi rysami. Jej prawym ograniczeniem jest szeroki i gładki Skrajny Komin. Jest w nim półka.
  • Mały Okapik – południowa ściana, od lewej ograniczona Skrajnym Kominem, od prawej wybitnym i wąskim filarem. Za nim jest Głęboki Komin. W ścianie jest depresja, powyżej której znajduje się podłużny okap.

W obydwu ścianach jest 17 dróg wspinaczkowych[4].

  • Duży Okap – duża ściana z przewieszeniem w dolnej części oraz okapem w kształcie dzwonu. Powyżej nich znajduje się urzeźbiona płyta. Z prawej strony w ścianie znajdują się pionowe rysy i zacięcia.
  • Diretissima – wysoka ściana z licznymi wgłębieniami w postaci dziurek. Środek ściany przecina pionowa rysa z niewielkim okapem i wgłębieniem powyżej niego. W prawej stronie ściany znajduje się niewielka turniczka. Jedna z jej ścian ma soczewkowate przewieszenie.

W Dużym Okapie i Diretissimie są 24 drogi wspinaczkowe[4].

  • Pielgrzymka i Malinowy Filar – wysoka i szeroka ściana w środkowej części muru Łysej. Wyróżnia się w niej trzy części. Lewą stanowi gładka płyta podcięta przewieszeniem. Środkowa to wysoki i wąski Malinowy Filar, również z przewieszeniem. Prawa część jest silnie urzeźbiona, ma depresję i okap powyżej niej. 21 dróg wspinaczkowych[4].
  • Dziurki i Kupała – silnie urzeźbiona płyta o dwóch skośnych depresjach, od prawej strony ograniczona filarkiem. 9 dróg wspinaczkowych[4].
  • Gołębnik – trzy turnie w najwyższej części wschodniego muru; najwyższa jest południowa, najniższa północna. 8 dróg wspinaczkowych[4].

Łysa jest jednym z 41 pomników przyrody gminy Jerzmanowice-Przeginia (w rejestrze ma nr 10/26)[5] i znajduje się na obszarze Parku Krajobrazowego Dolinki Krakowskie.

Widok od południowego zachodu
Widok od południowego wschodu
Widok ogólny

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Pomnik przyrody Łysa Skała. W: Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody [on-line]. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska. [dostęp 2018-09-10].
  2. a b c Geoportal. Mapa topograficzna i satelitarna. [dostęp 2015-04-01].
  3. Dolinki Podkrakowskie. Mapa turystyczna 1:25 000. Kraków: Wyd. Compass, 2006. ISBN 83-89165-95-3.
  4. a b c d e f g Tomasz Ślusarczyk: Ostańce Jerzmanowickie i Dolina Szklarki. Przewodnik wspinaczkowy. Kraków: Wspinanie.pl, 2006. ISBN 978-83-917726-4-5.
  5. Rejestr pomników przyrody Gminy Jerzmanowice-Przeginia