Współrzędne: 50°54′30″N 15°20′00″E / 50.90833, 15.333333

Świeradów-Zdrój
Panorama miasta Świeradów-Zdrój
Herb Świeradowa-Zdroju
Dewiza: Dolina młodości
Województwo	dolnośląskie
Powiat	lubański
Gmina  - rodzaj	Świeradów-Zdrój miejska
Prawa miejskie	1946
Burmistrz	Roland Marciniak
Powierzchnia	20,72 [1] km²
Położenie (punkt)	50° 54' 30 '' N 15° 20' 00 '' E
Wysokość	450-710 m n.p.m.
Ludność (2008) • liczba • gęstość	4 499 [1] 217 [1] os./km²
Strefa numeracyjna (do 2005)	75
Kod pocztowy	59-850
Tablice rejestracyjne	DLB
Położenie na mapie Polski Świeradów-Zdrój
TERC10 (TERYT)	5020110021
Miasta partnerskie	Odder Seifhennersdorf Jindřichovice pod Smrkem Jilemnice Mirsk Nove Mesto pod Smrkem Lázně Libverda
Urząd miejski3 ul. Piłsudskiego 15 59-850 Świeradów-Zdrój tel. 75 781-64-89; faks 75 781-65-85 (e-mail)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Strona internetowa miasta

Osiedle Gryf.

Ul. Zdrojowa w centrum miasta.

Świeradów-Zdrój (niem. Bad Flinsberg) to miasto i gmina w województwie dolnośląskim, w powiecie lubańskim. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa jeleniogórskiego.

Według danych z 30 czerwca 2004², miasto miało 4577 mieszkańców.

[edytuj] Geografia

[edytuj] Położenie

Świeradów-Zdrój jest położony w południowo-zachodniej części województwa dolnośląskiego, w południowej części powiatu lubańskiego, w Sudetach, niedaleko Jeleniej Góry. Położony jest na wysokości 450-710 m n.p.m. w Górach Izerskich, w dolinie rzeki Kwisy (w tzw. Obniżeniu Świeradowskim), oddzielającym Wysoki Grzbiet na południu od Kamienickiego Grzbietu na północy. Miasto sąsiaduje z gminami Mirsk i Leśna oraz z Czechami (kraj liberecki, powiat Liberec).

[edytuj] Budowa geologiczna

Okolice Świeradowa zbudowane są ze skał metamorficznych - gnejsów i granitognejsów, z wkładkami amfibolitów należących do bloku karkonosko-izerskiego, a ściślej metamorfiku izerskiego. Na północnych zboczach Kamienickiego Grzbietu (Zajęcznika), w rejonie Czerniawy występują łupki łyszczykowe, leptynity i leukogranity. W łupkach w XX w. poszukiwano złóż rud cyny.

[edytuj] Struktura powierzchni

Według danych z roku 2002⁶, Świeradów-Zdrój ma obszar 20,77 km², w tym:

• użytki rolne: 41%
• użytki leśne: 40%

Miasto stanowi 4,85% powierzchni powiatu.

[edytuj] Części i osiedla miasta

• Czerniawa-Zdrój
• Drożyna
• Graniczna
• Góreczno
• Górna
• Łęczyna
• Kamieniec
• Osiedle Gryf
• Podgórna
• Siemkowice
• Ulicko

System TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowy Podziału Terytorialnego Kraju) wyróżnia tylko 5 części miasta, tj. Czerniawa-Zdrój, Góreczno, Kamieniec, Łęczyna i Ulicko.

[edytuj] Odległości ^[2]

• Przejście graniczne Czerniawa-Zdrój-Nové Město pod Smrkem - 5 km
• Mirsk - 8 km
• Szklarska Poręba - 16 km
• Lubań - 23 km
• Jelenia Góra - 28 km
• Lwówek Śląski - 29 km
• Zgorzelec - 35 km
• Wrocław - 120 km

[edytuj] Demografia

Świeradów-Zdrój jest 72. miastem w województwie dolnośląskim, pod względem liczby mieszkańców (na całkowitą liczbę 91 miast). Szczegółowe dane z 30 czerwca 2004 r.¹:

Według danych z roku 2002⁶, średni dochód na mieszkańca wynosił 2106,17 zł.

[edytuj] Zmiana liczby ludności miasta

[edytuj] Historia

Pierwsza wzmianka o Świeradowie pochodzi z 1524 roku jako Fegebeutel. Odkryte już wtedy wody mineralne zostały wzmiankowane po raz pierwszy w 1572 roku, w książce Leonarda Thurneyssera - berlińskiego lekarza. Dopiero ponad sto pięćdziesiąt lat później zostały zbadane i uznane za lecznicze. Uzdrowiskowe moce przyczyniły się do budowy Domu Zdrojowego w 1899 roku w otaczającym go Parku Zdrojowym. Świeradów był trzykrotnie plądrowany w latach 1634-1639. Jednym z powodów było przywiązanie mieszkańców ówczesnego Świeradowa do wiary protestanckiej. Również w 1642 roku Świeradów został ograbiony. W 1645 roku stacjonowały tu wojska rotmistrza Hermanna podczas szturmu zamku Gryf przez Szwedów.

W roku 1840 w Świeradowie mieszkało 1687 mieszkańców. W 1909 roku z inicjatywy prywatnego inwestora doprowadzono z Mirska linię kolejową. W 1935 r. utworzono związek, czego konsekwencją było m.in. wybudowanie drogi do Szklarskiej Poręby.

Po kapitulacji III Rzeszy w maju 1945 r. uzdrowisko zostało zajęte przez wojska radzieckie, a następnie przekazane polskiej administracji. Jego dotychczasowi mieszkańcy zostali wysiedleni do Niemiec. Wobec braku historycznej nazwy polskiej, miejscowość nazywano początkowo Wieniec-Zdrój, by ostatecznie ustalić obecną formę w plebiscycie w 1946 r. W tym samym roku osada uzyskała prawa miejskie. 1 stycznia 1973 roku do miasta włączono sąsiednie sołectwo - Czerniawę Zdrój.

[edytuj] Kalendarium

• 1524 - pierwsza wzmianka o miejscowości (jako Fegebeutel)
• 1559 - wzmianka o wsi Flinsberg
• 1597 - osiedlenie się pierwszych 20 rodzin w miejscu obecnej dzielnicy Góreczno
• 1572 - pierwsza wzmianka o miejscowych wodach w książce autorstwa Leonarda Thurneyssera
• 1600 - inna wzmianka o wodach w publikacji autorstwa Kaspera Schwenckfeldta
• 1667 - inna wzmianka o wodach I. Nasona
• 1634-1639 - trzykrotne plądrowanie miejscowości
• 1642 - plądrowanie wsi przez wojska gen. Piccolominiego
• 1645 - stacjonowanie wojsk rotmistrza Hermanna podczas oblęgania zamku Gryf
• 1683 - wzmianka o leczniczych wodach we Flinsbergu w kronice Fryderyka Luca
• 1783 - badania potwierdzające leczniczość miejscowych wód
• 1754 - okrycie dachem i ocembrowanie górnego źródła
• 1909 - wybudowanie połączenia kolejowego
• 1945 - zajęcie uzdrowiska przez wojska radzieckie; włączenie do Polski; początek wysiedlania dotychczasowej ludności do Niemiec; wprowadzenie nazwy Wieniec-Zdrój
• 1946 - uzyskanie praw miejskich
• 1947 - zmiana nazwy miasta na Świeradów-Zdrój

[edytuj] Uzdrowisko

Pijalnia wody w Świeradowie-Zdroju

Unikalny, podgórski klimat, sieć szlaków turystycznych i rowerowych, zasoby naturalnych surowców leczniczych: wody mineralne, wody radonowe, złoża borowiny umożliwiające leczenie chorób reumatycznych i narządów ruchu, przyciągają turystów i kuracjuszy od XVII wieku. Nazywane jest perłą uzdrowisk dolnośląskich.

O wyjątkowości tych miejsc stanowią: najdłuższa na Dolnym Śląsku hala spacerowa, egzotyczna roślinność, promenada spacerowa, tarasy, sztuczna grota oraz galeria widokowa na wieży z zegarem.

Tutejsze wody lecznicze - radoczynne szczawy, o różnym stopniu zmineralizowania, używane zarówno do picia, jak i do kąpieli oraz okłady borowinowe, leczą przede wszystkim choroby reumatyczne, narządów ruchu, układu krążenia oraz choroby kobiece.

Obiekty uzdrowiskowe:

• Dom Zdrojowy (220 miejsc)
• Wacław (74 miejsc)
• Słoneczko
• Willa Gracja (44 miejsc)
• Centrum Reumatologii i Rehabilitacji Goplana
• Zespół Szpitali Dziecięcych w Czerniawie-Zdroju (100 miejsc)

[edytuj] Historia uzdrowiska

Pierwsza wzmianka o wodach leczniczych w Świeradowie pochodzi z książki berlińskiego lekarza Leonarda Thurneyssera z 1572 roku. Również jest wzmianka o o kwaśnych wodach mineralnych, której biją ze źródła przy wsi Fegebeutel pod wysokim lasem, pochodząca z 1600 roku z naukowej publikacji Kaspera Schwenckfeldta. Z badań przeprowadzonych w roku 1783 potwierdzono to, że wody świeradowskie skutecznie leczą wiele schorzeń. W 1754 roku okryto dachem górne źródło, a w 1768 roku przebudowano górne źródło i wybudowano dom mieszkalny z 14 pokojami. W latach 1920-1930 znajdowało już się kilka zakładów uzdrowiskowych (m.in. Dom Zdrojowy i Łazienki Leopolda).

[edytuj] Zabytki

Kościół pod wezwaniem świętego Józefa

Dom Zdrojowy

[edytuj] Kościół pod wezwaniem świętego Józefa

Kościół pod wezwaniem świętego Józefa został wybudowany z inicjatywy hrabiny Marii von Schaffgotsch w latach 1898-99. Swoją nazwę kościół zawdzięcza ołtarzowi poświęconemu św. Józefowi przeniesionemu ze starej kaplicy, która tworzy integralną część obecnego kościoła. Kaplica w Świeradowie powstała już w roku 1785, poświęconą rok później pod wezwaniem św. Jana Nepomucena.

[edytuj] Dom Zdrojowy

Obecny budynek Domu Zdrojowego powstał w roku 1899 na podstawie projektu architekta Grossera w miejscu zniszczonego w trakcie pożaru Domu Źródlanego 14 grudnia 1895 r. Obiekt składa się z dwóch części połączonych najdłuższą na Dolnym Śląsku Halą Spacerową o długości 80 metrów. Dom Zdrojowy jest zaakcentowany wieżą zegarową o wysokości 46 metrów. Taras przed Domem Zdrojowym ma ponad 160 metrów długości. Przed Domem Zdrojowym znajduje się również sztuczna grota (kiedyś pijalnia wód mineralnych).

[edytuj] Łazienki Leopolda

Łazienki Leopolda powstały przy górnym źródle w latach 1838-39. Budynek jest w kształcie czworoboku, przebudowany po pożarze w 1881 roku, w trakcie temu dobudowano drugie piętro. Budynek przeszedł również modernizację w roku 1908. Obecnie w budynku mieści się Centrum Reumatologii Goplana.

[edytuj] Zakład kuracji borowinowej (dawniej Łazienki Marii)

Zakład kuracji borowinowej zwane dawniej Łazienki Marii powstały w 1904 roku. W budynku można korzystać z zabiegów borowinowych. Znajdowało się tu 12 kabin do całkowitych kąpieli, poczekalnia, dwie kadzie i zbiornik do parowania kory, później również kotłownia, zbiornik na wodę mineralną i pralnia parowa.

[edytuj] Czarci Młyn

Czarci Młyn zosał zbudowany ok. 1890 roku. Do ok. 1951 roku młyn był napędzany kołem wodnym, jednym z nielicznych zachowanych w regionie. Wyposażenie młynu jest oryginalne, nie ulegało zmianie i jest ono typowe dla młynów gospodarczych z przełomu XIX i XX wieku.

[edytuj] Schronisko Na Stogu Izerskim

Zobacz więcej w osobnym artykule: Schronisko PTTK na Stogu Izerskim.

Schronisko znajdujące się na Stogu Izerskim zostało oddane do użytku 24 października 1924 roku. Jest ono wybudowane w charakterystycznym śląsko-łużyckim stylu.

[edytuj] Turystyka

Świradów-Zdrój jest typowo turystyczną miejscowością nastawioną głównie na kuracjuszy i narciarzy. Jest tu dobrze rozwinięta baza noclegowo-hotelowa. W mieście znajduje się bogata oferta organizowanych corocznie imprez kulturalno-rozrywkowych. Dodatkowo można wypełniać czas wolny pobytem na jednym z trzech basenów, kortach tenisowych, terenach do jazdy konnej, itp. Natomiast zimą są do dyspozycji dwa tory saneczkowe, oraz sześć wyciągów narciarskich, a także całoroczna kolej gondolowa na Stóg Izerski.

[edytuj] Hotele

Hotel Górski Malachit

• Świeradów ***
• Kwisa **
• Leśny gród **
• Magnolia ** (dom wczasowy)
• Malachit **
• Park-Hotel **
• Tewa **
• Kryształ *
• Narcyz *
• Pod Jeleniem *

[edytuj] Kolej gondolowa na Stóg Izerski

Budowa kolei gondolowej na Stóg Izerski rozpoczęła się w marcu 2007 roku, a ukończono ją w listopadzie 2008 r. Kolej ma długość 2172 m, stacja dolna jest na wysokości 620 m n.p.m., a górna 1060 m n.p.m.^[3]. Kolej ma 71 ośmioosobowych wagoników. Między stacją górną a dolną jest oświetlona nartostrada o długości 2500 metrów. Kolej gondolowa została oddana do użytku 17 grudnia 2008 r.^[4], ale oficjalne otwarcie odbędzie się 10 stycznia 2009 r.^[5]

[edytuj] Szlaki

Tu zaczyna się, ciągnący się przez całe Sudety - Główny Szlak Sudecki im. Mieczysława Orłowicza. Stąd też wychodzą trasy w stronę: Szklarskiej Poręby i Karkonoszy; Karłowa i Gór Stołowych. Turyści preferujący krótkie górskie wypady, z przyjemnością wybiorą się trasami spacerowymi, w stronę górujących nad Świeradowem Stogu Izerskiego lub Sępiej Góry, na której wg legend znajdować się miała pogańska świątynia. Ciekawymi miejscami turystycznymi, w których notabene również znajdować się miały pogańskie świątynie, są Babia Przełęcz, zwana inaczej Polaną Czarownic oraz (znajdujące się bliżej wsi Kopaniec) Ciemny Wądół i Sowi Kamień na zachodnim zboczu Ciemniaka.

Lista szlaków turystycznych:

• → Główny Szlak Sudecki im. Mieczysława Orłowicza
• → Świeradów Zdrój → Stóg Izerski → Świeradów Zdrój
• → Świeradów-Zdrój → Schronisko PTTK na Stogu Izerskim → Polana Izerska → Przednia Kopa → Wysoka Kopa → Izerske Garby → Kopalnia Stanisław → Wieczorny Zamek → Wysoki Kamień → Hutnicza Górka → Szklarska Poręba
• → Świeradów-Zdrój → Sępia Góra → Płókowy Mostek → Dolina Kwisy → Świeradów-Zdrój
• → Świeradów-Zdrój → Polana Izerska → Schronisko PTTK na Stogu Izerskim → Świeradów-Zdrój
• → Świeradów-Zdrój → Polana Izerska → Hala Izerska → Chatka Górzystów
• → Świeradów-Zdrój → Zajęcznik → Czerniawa-Zdrój → Dolina Czarnego Potoku → Świeradów-Zdrój
• → Świeradów-Zdrój → Zajęcznik → Świeradów-Zdrój
• → Świeradów-Zdrój → Stóg Izerski → Smrek

[edytuj] Gospodarka

Biedronka

Obecnie Świeradów-Zdrój opiera się głównie na turystyce Szczególnie obecnie jest dużo turystów z Niemiec (głownie emerytów) stąd też w mieście można spotkać się zarówno z polskimi szyldami jak i niemieckimi.O nastawieniu na turystykę świadczy o tym duża liczba hoteli, lokalizacja miasta i funkcja uzdrowiskowa miasta. W mieście głównie na obrzeżach działają również niewielkie zakłady przemysłowe (m. in. tartak). W centrum znajduje się duża liczba sklepów, instytucji usługowych i gastronomicznych.

[edytuj] Supermarkety i dyskonty spożywcze

• Biedronka (przy ul. Zdrojowej)
• Żabka (przy ul. Zdrojowej)
• EKO (przy ul. H. Sienkiewicza)

[edytuj] Stacje paliw

• Orlen (przy ul. 11 listopada)

[edytuj] Transport

Dawna stacja kolejowa Świeradów Zdrój

Przez miasto prowadzą dwie drogi wojewódzkie:

• 361 – droga wojewódzka nr 361 (przez Czerniawę-Zdrój)
• 404 – droga wojewódzka nr 404

[edytuj] Kolej i PKS

W mieście znajduje się przystanek PKS, z którego można dojechać głównie do pobliskich miast, ale również są połączenia dalekobieżne (np. do Wrocławia).

Zobacz więcej w osobnym artykule: Świeradów Zdrój (ładownia kolejowa).

Do miasta prowadzi nieczynna przez wiele lat linia kolejowa. Znajduje się również budynek dawnej stacji kolejowej, przystosowany obecnie głównie do celów mieszkalnych. 31 października 1909 roku została uruchomiona linia kolejowa Mirsk – Świeradów Zdrój (linia D29-336). 12 lutego 1996 r. o godzinie 17.00 wyjechał ze stacji ostatni pociąg osobowy w kierunku Gryfowa Śląskiego^[6]. Do 1 stycznia 1997 do miasta kursowały pociągi towarowe.

[edytuj] Oświata

Szkoły podstawowe:

• Szkoła Podstawowa nr 1 im. Marii Skłodowskiej - Curie w Miejskim Zespole Szkół
• Szkoła Podstawowa nr 2

Gimnazja:

• Gimnazjum nr 1 im. Ratowników Górskich w Miejskim Zespole Szkół

Inne:

• Szkoła Podstawowa w Zespole Szkół Specjalnych przy Szpitalu Uzdrowiskowym dla Dzieci
• Gimnazjum w Zespole Szkół Specjalnych przy Szpitalu Uzdrowiskowym dla Dzieci

[edytuj] Sport

Obiekty sportowe:

• stadion miejski
• kręgielnia
• trzy baseny kryte (w hotelu Malachit, domu wypoczynkowym Magnolia i w domu kuracyjnym Leo)
• dwie siłownie (w hotelu Malachit i w Miejskim Zespole Szkół)

[edytuj] Imprezy

• Zlot pojazdów zabytkowych IKAR
• Bike Maraton
• Zlot pojazdów amerykańskich UsaShow
• Europejskie Spotkania Młodych Muzyków

[edytuj] Pochodzenie nazwy miasta

Świeradów jest nazwą wywodzącą się od imienia słowackiego świętego Świerada, która została nadana miastu po II wojnie światowej w 1946.

[edytuj] Kontrowersje w sprawie nazwy

Nazwy miejscowości i ich części ustalane są przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, który, po zasięgnięciu opinii Komisji Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych, publikuje wykazy nazw oraz ogłasza ich zmiany w Dzienniku Ustaw. Tak ustalone nazwy są oficjalnymi nazwami urzędowymi. Wszystkie inne formy nazw są nazwami potocznymi.

Nazwa miejscowości Świeradów-Zdrój pisana z łącznikiem (dywizem) jest właśnie formą zatwierdzoną urzędowo. Forma nazwy pisana bez łącznika, tzn. Świeradów Zdrój, jest natomiast formą potoczną. Do niedawna forma Świeradów Zdrój była jednak podawana jako poprawna przez słowniki języka polskiego (np. przez „Nowy słownik ortograficzny PWN”). Powstawał przez to rozdźwięk pomiędzy formą urzędową nazwy tego miasta, a formą słownikową. Jednak te różnice przestały istnieć w 2004 roku. Wtedy to Rada Języka Polskiego uchwaliła, że dwuczłonowe nazwy wszystkich miejscowości z członem „Zdrój” występującym na drugim miejscu, należy pisać z łącznikiem, co znaczy, że również z językowego punktu widzenia obecnie jedynie poprawną formą jest Świeradów-Zdrój.

[edytuj] Sąsiednie gminy

• Leśna
• Mirsk

Gmina również sąsiaduje z Czechami.

[edytuj] Sąsiednie miasta i miejscowości

W sąsiedztwie Świeradowa-Zdrój znajdują się następujące miejscowości:
Pobiedna	Orłowice, Krobica, Mirsk	Gierczyn, Kotlina
Nové Město pod Smrkem	N W E S	-
Bílý Potok, Hejnice	-	Szklarska Poręba

[edytuj] Miasta partnerskie

• Odder
• Seifhennersdorf
• Jindřichovice pod Smrkem
• Jilemnice
• Mirsk
• Nové Město pod Smrkem
• Lázně Libverda

[edytuj] Znane osoby związane ze Świeradowem-Zdrój

• Johann Gottlieb Wolstein - pionier weterynarii w krajach niemieckojęzycznych
• Rudolf Bahro - niemiecki filozof, publicysta i polityk

[edytuj] Zobacz też

• Czerniawa-Zdrój
• Flins

Przypisy

[edytuj] Linki zewnętrzne

Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Świeradów-Zdrój

• Oficjalna strona miasta
• Serwis swieradow-zdroj.com.pl
• Mapy: Autopilot • Google Maps • Szukacz • Targeo • Zumi

• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi

p • d • e

Powiat lubański

Miasta: Leśna • Lubań • Olszyna • Świeradów-Zdrój
Gminy miejskie: Lubań • Świeradów-Zdrój
Gminy miejsko-wiejskie: Leśna • Olszyna
Gminy wiejskie: Lubań • Platerówka • Siekierczyn

 

p • d • e Miasta województwa dolnośląskiego Bardo • Bielawa • Bierutów • Bogatynia • Boguszów-Gorce • Bolesławiec • Bolków • Brzeg Dolny • Bystrzyca Kłodzka • Chocianów • Chojnów • Duszniki-Zdrój • Dzierżoniów • Głogów • Głuszyca • Góra • Gryfów Śląski • Jawor • Jaworzyna Śląska • Jedlina-Zdrój • Jelcz-Laskowice • Jelenia Góra • Kamienna Góra • Karpacz • Kąty Wrocławskie • Kłodzko • Kowary • Kudowa-Zdrój • Lądek-Zdrój • Legnica • Leśna • Lubań • Lubawka • Lubin • Lubomierz • Lwówek Śląski • Mieroszów • Międzybórz • Międzylesie • Milicz • Mirsk • Niemcza • Nowa Ruda • Nowogrodziec • Oborniki Śląskie • Oleśnica • Olszyna • Oława • Piechowice • Pieńsk • Pieszyce • Piława Górna • Polanica-Zdrój • Polkowice • Prochowice • Prusice • Przemków • Radków • Siechnice • Sobótka • Stronie Śląskie • Strzegom • Strzelin • Syców • Szczawno-Zdrój • Szczytna • Szklarska Poręba • Ścinawa • Środa Śląska • Świdnica • Świebodzice • Świeradów-Zdrój • Świerzawa • Trzebnica • Twardogóra • Wałbrzych • Wąsosz • Węgliniec • Wiązów • Wleń • Wojcieszów • Wołów • Wrocław • Zawidów • Ząbkowice Śląskie • Zgorzelec • Ziębice • Złotoryja • Złoty Stok • Żarów • Żmigród