Babia Góra

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy masywu górskiego. Zobacz też: inne znaczenia nazwy Babia Góra.
Babia Góra
Widok na Diablak od zachodu.
Widok na Diablak od zachodu.
Państwo  Polska
 Słowacja
Położenie powiat suski
Pasmo Beskid Żywiecki, Oravské Beskydy, Karpaty
Wysokość 1725 m n.p.m.
Wybitność 1075 m
Położenie na mapie Beskidu Żywieckiego, Małego i Makowskiego
Mapa lokalizacyjna Beskidu Żywieckiego, Małego i Makowskiego
Babia Góra
Babia Góra
Ziemia49°34′24″N 19°31′46″E/49,573333 19,529444
Masyw Babiej Góry – widok z Cyla (z podpisami)
Widok Babiej Góry z Podwilka
Widok z Hali Miziowej: Babia Góra i Cyl (na lewo)
Szlak żółty – Perć Akademików
Babia Góra – widok z odległego Ćwilina
Babia Góra z Rogoźnickiej Skałki
Widok Tatr Wysokich w panoramie Tatr z Babiej Góry. U dołu zaznaczono obszar pasma objęty powiększona panoramą

Babia Góra (słow. Babia hora, węg. Babia-Gura, niem. Weiberberg) – masyw górski w Paśmie Babiogórskim należącym do Beskidu Żywieckiego w Beskidach Zachodnich (według słowackiej terminologii są to Oravské Beskydy)[1][2].

Najwyższym szczytem jest Diablak (1725 m, niem. Teufelspitze, czyli Diabelski Szczyt), często nazywany również Babią Górą, jak cały masyw. Jest najwyższym szczytem Beskidów Zachodnich i poza Tatrami najwyższym szczytem w Polsce, drugim co do wybitności (po Śnieżce). Zaliczany jest do Korony Gór Polski[3].

Pochodzenie nazwy i legendy[edytuj]

Pochodzenie nazwy Babia Góra tłumaczą liczne legendy ludowe. Jedna z nich mówi, że jest to kupa kamieni wysypanych przed chałupą przez babę – olbrzymkę, według innej to kochanka zbójnika, która skamieniała z żalu widząc, jak niosą jej zabitego ukochanego. Według innych legend nazwa góry pochodzi od tego, że w jaskiniach pod tą górą zbójnicy ukrywali swoje branki. Nazwa może też mieć powiązanie z niektórymi znaczeniami słowa baba (rodzaj ciasta lub kamienny posąg kultowy)[3].

Wysokość i wybitność masywu Babiej Góry sprawiła, że w XIX w. nadano jej nazwę Królowej Beskidów, z powodu bardzo zmiennej pogody nazywana tez była Matką Niepogód lub Kapryśnicą, a ostatnio mieszkańcy Orawy nazywają ją także Orawską Świętą Górą[3].

Topografia[edytuj]

Masyw Babiej Góry rozciąga się od Przełęczy Jałowieckiej Północnej po przełęcz Krowiarki. Wyróżniają się w nim dwa wybitne wierzchołki; Diablak i Mała Babia Góra (1517 m), ale w głównej grani topografowie wyróżniają jeszcze wiele pomniejszych wierzchołków, grzbietów i przełęczy. W kierunku od zachodu na wschód są to[3]:

Granią masywu biegnie Wielki Europejski Dział Wodny, a jej częścią zachodnią po Diablaka granica polsko-słowacka. Północne stoki masywu Babiej Góry ograniczone są przez dwa potoki: Jałowiecki Potok spływający spod Jałowieckich Przełęczy (Północnej i Południowej) oraz potok Jaworzynka spływający spod przełęczy Krowiarki. Łączą się one we wsi Zawoja w tzw. Widłach, tworząc rzekę Skawicę. Całe północne stoki masywu znajdują się w obrębie polskiej miejscowości Zawoja[4]. Od strony południowej i wschodniej sytuacja jest bardziej skomplikowana. Tam masyw Babiej Góry ciągnie się od Półgórzanki na zachodzie po potoki Syhlec i Zubrzyca na wschodzie, a od dolnej części masywu aż po Czarną Orawę i Jezioro Orawskie ciągną się trzy niskie i długie grzbiety należące do Działów Orawskich: Dział Rabczycki, Dział Lipnicki i Dział Zubrzycki[3]. Od tej strony stoki Babiej Góry należą do dwóch słowackich miejscowości – Orawska Półgóra i Rabczyce oraz czterech polskich: Lipnica Wielka, Kiczory, Lipnica Mała i Zubrzyca Górna[4].

Wysokość względna Babiej Góry wynosi dla stoków południowych 900 metrów, a dla północnych 1100 metrów i jest największą poza Tatrami w Polsce. Babia Góra przewyższa otaczające ją szczyty o około 200–600 metrów[5][6]. Cechuje ją również duża izolacja (duża odległość od innych gór porównywalnej lub większej wysokości)[7].

Geologia i rzeźba terenu[edytuj]

Beskidy, w tym również Babia Góra, uległy wypiętrzeniu w trzeciorzędzie, na obszarze pierwotnie zajmowanym przez Prakarpaty. Babia Góra zbudowana jest z fliszu piaskowcowo-łupkowego o dużej miąższości, o wyraźnym podziale na warstwy podmagurskie (piaskowce, łupki i margle powierzchniowe w dolnych partiach masywu) i magurskie (piaskowce o miąższości do 750 m). W skałach masywu odkryto liczne skamieniałości – głównie fauny numulitowej[8].

Epoka lodowa zapanowała w Karpatach przed 600 tys.lat. Powstały wówczas lodowce, których ślady (kary i jeziora polodowcowe) zachowały się jedynie w Tatrach i Karkonoszach. Jeśli występowały w masywie babiogórskim, ich działalność została zatarta przez erozję[8].

W masywie Babiej Góry występują liczne jeziora osuwiskowe, takie jak: Mokry Stawek (największy), Zimny Stawek, Mały i Duży Orawski Stawek, Czarne Oko, Marków Stawek, Mały Stawek, Mułowy Stawek oraz okresowy Suchy Staw[9].

Północne, skaliste stoki charakteryzują się wyjątkowo dużym nachyleniem (do 70°), południowe są znacznie łagodniejsze. Partie wierzchołkowe pokrywa największe w całych polskich Beskidach Zachodnich rumowisko skalne[10].

Przyroda[edytuj]

Z rzadkich w Polsce gatunków roślin występują m.in. tojad morawski, wyblin jednolistny, rogownica alpejska, okrzyn jeleni, zimoziół północny, turzyca pchla, tocja alpejska[11].

W 1954 w masywie Babiej Góry (wraz ze szczytem Diablak) utworzono Babiogórski Park Narodowy. W uznaniu niezwykłych walorów przyrodniczych Babiogórski Park Narodowy został wpisany w 1977 przez UNESCO na listę światowych rezerwatów biosfery[12].

 Osobny artykuł: Babiogórski Park Narodowy.

Historia[edytuj]

Dawniej na licznych polanach wytworzonych w lasach Babiej Góry wypasano owce, zaś w najwyższych, naturalnie bezleśnych partiach (w piętrze halnym) – woły. Dla powiększenia pastwisk wycięto znaczne ilości kosodrzewiny. Po utworzeniu parku narodowego wypasu zakazano, a wiele polan zarosło lasem. Kosodrzewina odnowiła się i zajmuje znaczne obszary. Obecnie wypasa się owce jeszcze tylko na polanie Liniarka i Hali Śmietanowej Lipnickiej, nad Czarną Orawą w Lipnicy Wielkiej oraz w słowackim Bobrowie[3].

W 1995 roku gminy po polskiej i słowackiej stronie Babiej Góry utworzyły Stowarzyszenie Gmin Babiogórskich, którego celem jest zachowanie ludowej kultury, folkloru i tradycji tego obszaru i mieszkających tu Babiogórców (Górali Babiogórskich), a także rozwój turystyki pod Babią Górą.

Turystyka[edytuj]

Pierwsi turyści zaczęli wchodzić na szczyt w XVIII wieku[potrzebny przypis].

Szlaki[edytuj]

Piesze szlaki turystyczne[13]:

szlak turystyczny czerwony Główny Szlak Beskidzki: Markowe Szczawinyprzełęcz Brona – Babia Góra – SokolicaPrzełęcz Lipnicka
  • z Markowych Szczawin 1.30 h (↓ 1.10 h), z przełęczy Brona 1 h (↓ 0.45 h)
  • z przełęczy Krowiarki 2.30 h (↓ 1.30 h), z Sokolicy 1.30 h (↓ 1 h)
szlak turystyczny zielony Przełęcz JałowieckaMała Babia Góra – przełęcz Brona – Babia Góra – leśniczówka Stańcowa – Kiczory
  • z Przełęczy Jałowieckiej Północnej 2.25 h (↓ 2 h), z Małej Babiej Góry 1.15 h (↓ 1.10 h)
  • z Kiczor 3.40 h (↓ 3.10 h), ze Stańcowej 2.30 h (↓ 2 h)
szlak turystyczny żółty Markowe Szczawiny – Perć Akademików – Babia Góra – Chata Slaná voda (Słowacja)
  • z Markowych Szczawin 1.15 h (↓ 0.45 h)
  • z Chaty Slaná voda 3.25 h (↓ 3.10 h)
szlak turystyczny czerwony Orawska Półgóra – Chata Slaná voda – Mała Babia Góra (czasy przejścia na Małą Babią Górę)
  • z Orawskiej Półgóry 3.30 h (↓ 3.15 h), z Chaty Slaná voda 3 h (↓ 2.45 h)

Szlaki prowadzą na szczyt również od strony słowackiej – to właśnie z Orawskiej Półgóry poprowadzono na szczyt w 1894 r. pierwszy znakowany szlak turystyczny, wytyczył go Beskidenverein (wówczas szlak był w granicach Węgier). Rok później BV poprowadził szlaki od strony polskiej (wówczas galicyjskiej) – były to jedne z pierwszych szlaków w polskich Beskidach Zachodnich[9].

W 1906 doszło do pierwszego wejścia narciarskiego na szczyt – dokonało tego sześciu członków Beskidenverein z Zabrza. Dwa lata później wyczyn ten powtórzyli Polacy – oba wejścia były od strony galicyjskiej (polskiej)[9].

Najwyższy wierzchołek, Diablak, odznacza się wybitnymi walorami widokowymi. Roztacza się z niego panorama na wszystkie strony, obejmująca Beskid Żywiecki, Śląski, Mały, Makowski, Wyspowy, Gorce, Kotlinę Orawsko-Nowotarską, Tatry oraz góry Słowacji[3].

Schroniska[edytuj]

Pierwsze obiekty noclegowe powstały na Babiej Górze już w 1806 – był to schron dla arcyksięcia Józefa Habsburga, palatyna Węgier. Funkcjonował krótko, zniszczyła go wichura. Stał prawdopodobnie w miejscu, w którym dzisiaj wznosi się pomnik z 1876 r.[9]

W połowie stulecia stanął schron turystyczny z prawdziwego zdarzenia, tzw. Losertówka. Powstał w 1852 z inicjatywy hr. Filipa Saint Genois – właściciela dóbr makowskich, Zawoi i Babiej Góry. Nazwę zawdzięcza Józefowi Loserthowi, naczelnikowi ówczesnego obwodu wadowickiego. Schron na planie kwadratu o boku 4 metrów zbudowany był z miejscowego kamienia, przykryty spadzistym dachem krytym gontem. Miał niezamykane otwory okienne i otwór wejściowy. Brak zamykanych okien i drzwi sprawił, że schron po kilku latach padł ofiarą burz oraz porywistych wiatrów[14].

Pierwsze schroniska pojawiły się na początku XX wieku[3]:

Wypadki[edytuj]

Wyższe partie masywu znane są z bardzo zmiennej i kapryśnej pogody, która była wśród turystów i narciarzy przyczyną wielu zabłądzeń i wypadków, w tym śmiertelnych. Latem szczególnie niebezpieczne są gwałtowne burze na jej szczycie, zimą – śnieżne huragany, w niektórych partiach szlaków turystycznych istnieje zagrożenie lawinowe, a na odkrytych szczytach i przełęczach często wieją silne wiatry. Nad bezpieczeństwem turystów i narciarzy czuwa placówka GOPR w Schronisku na Markowych Szczawinach[3].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998. ISBN 83-01-12479-2.
  2. Turystyczna i satelitarna mapa Słowacji. [dostęp 2012-01-10].
  3. a b c d e f g h i Stanisław Figiel, Piotr Krzywda: Beskid Żywiecki. Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, 2006. ISBN 83-89188-59-7.
  4. a b Geoportal. Mapa topograficzna i satelitarna. [dostęp 2012-09-10].
  5. Babia Góra – formy osuwiskowe.
  6. Koniecznie trzeba wybrać się na Babią Górę.
  7. Polskie Szlaki – Babia Góra.
  8. a b Władysław Szafer (red.): Babiogórski Park Narodowy. Kraków: Polska Akademia Nauk – Zakład Ochrony Przyrody, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1963.
  9. a b c d Władysław Midowicz (red.): Mała Encyklopedia Babiogórska. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, 1992, s. 52–53. ISBN 83-85557-04-0.
  10. Mieczysław Klimaszewski. Osobliwości skalne w Beskidach Zachodnich. „Wierchy”, 1947. 
  11. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
  12. Kazimierz Zabierowski (red.): Park narodowy na Babiej Górze. Przyroda i człowiek. Warszawa – Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1983. ISBN 83-01-04137-4.
  13. Beskid Śląski i Żywiecki. Mapa 1:50 000. Kraków: Wyd. „Compass”, 2011. ISBN 978-83-7605-084-3.
  14. Beskidzkie schrony i schroniska.

Linki zewnętrzne[edytuj]