| Ciernik | |
 |
|
| Systematyka | |
| Domena | eukarioty |
| Królestwo | zwierzęta |
| Typ | strunowce |
| Podtyp | kręgowce |
| Gromada | promieniopłetwe |
| Rząd | ciernikokształtne |
| Rodzina | ciernikowate |
| Rodzaj | Gasterosteus |
| Gatunek | ciernik |
| Nazwa systematyczna | |
| Gasterosteus aculeatus L., 1758 |
|
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|
Ciernik (Gasterosteus aculeatus) – ryba z rodziny ciernikowatych. Zamieszkuje zbiorniki wodne o wodzie stojącej, a także zakola rzek gdzie prąd rzeki jest znikomy. Często występuje w tych samych zbiornikach co cierniczek. W zakolach rzek i w czystszych jeziorach pływa w ławicach. Występuje przy brzegu i na płyciznach bywa hodowany w akwariach ze względu na zmianę kolorystyki samczyków w okresie godowym. W okresie tarła samiec buduje gniazdo na ikrę. Nie ma wymagań co do jakości wody.
Spis treści |
[edytuj] Charakterystyka
[edytuj] Morfologia
Trzy charakterystyczne ciernie na grzbiecie, szaro-srebrzyste ubarwienie (samiec w okresie godowym nabiera koloru czerwonego).
- Występowanie
- Rejon Półkuli Północnej (występuje także w polskich zbiornikach).
- Długość ciała
- Rzadko więcej niż 10 cm, najczęściej 5-8.
[edytuj] Tryb życia
Cierniki zamieszkują najróżniejsze biotopy, od rowów i wybrzeży morskich, aż po otwarte morze. Przez większość roku cierniki żyją w luźnych ławicach. Wyjątkiem jest pora tarła, kiedy samce zajmują terytoria. Stają się agresywne i zaciekle bronią swych rewirów. Kolce na grzbiecie stanowią wprawdzie pewną ochronę przed wrogami naturalnymi, ale mimo to wiele cierników pada ofiarą ryjówek, wydr i dużych ryb drapieżnych. Wrogami cierników są też zimorodki i kilka innych gatunków ptaków wodnych.
[edytuj] Rozmnażanie
Pora tarła przypada na okres między końcem marca, a początkiem sierpnia, kiedy w wodzie nie brak różnego pożywienia. Niektóre cierniki żyjące w morzu wyruszają na tarło pod prąd rzek i potoków. Populacje nie wędrowne odbywają tarło w wodach, w których żyją. U większości gatunków cierników samiec w porze tarła ma kolorowe ubarwienie i zaciekle broni swego terytorium. W odpowiednim miejscu, np. w zagłębiu na dnie lub nisko między roślinami, buduje gniazdo i wabi do niego wszystkie znajdujące się w okolicy samiczki. Kiedy samiczka wypuści do gniazda ikrę, samiec natychmiast ją zapładnia. Zapłodnionej ikry i narybku samiec broni, dopóki rybki nie dorosną i nie rozpoczną samodzielnego życia.
[edytuj] Pożywienie
Pożywienie cierników jest bardzo różnorodne. Żywią się głównie małymi zwierzętami wodnymi, takimi jak larwy owadów, robaki i skorupiaki. Poza tym lubią ikrę i narybek innych ryb, a także przedstawicieli własnego gatunku. Cierniki polują w nocy i wyszukują zdobycz po jej ruchach. Do polowania potrzebują jednak pewnej ilości światła, dlatego wyruszają na poszukiwanie pożywienia tylko, kiedy księżyc jest w pełni. Kiedy ciernik dostrzeże łup, rzuca się nań i chwyta w swe wyciągnięte szczęki. Ofiara, wessana i ściśnięta zębami, ostrymi jak igły, nie ma już szans na ucieczkę. Kiedy któremuś ciernikowi, lub mniejszej grupce wiedzie się szczególnie dobrze podczas łowów, nie uchodzi to uwadze innych ryb z ławicy, bowiem obserwują się wciąż wzajemnie. Cała ławica przypływa natychmiast w nadziei, że pożywienia starczy i dla nich.
[edytuj] Hodowla
Akwarium średnie lub duże, temperatura nie większa niż 22 °C, pokarm tylko żywy; uwaga – samczyki są bardzo agresywne w kontaktach z innymi samczykami, szczególnie w porze godowej.
[edytuj] Rozmnażanie w warunkach hodowlanych
Należy umieścić w akwarium gęste rośliny o delikatnych gałązkach (np. rogatek, wywłócznik), aby samczyk w porze godowej mógł zbudować tam gniazdo z pęcherzyków powietrza. Na czas tarła wybieramy samczyka najmocniej wybarwionego i umieszczamy z nim kilka samic. Po złożeniu ikry przez samiczki należy je odłowić by nie przeszkadzały samczykowi w opiece nad potomstwem. Po kilku dniach odławiamy także samca, który może zacząć zjadać młode. Małe cierniki karmimy pierwotniakami i planktonem.
[edytuj] Mechanizm molekularny zmian morfologicznych w ewolucji cierników
A, C. Schematyczny rysunek formy morskiej i słodkowodnej ciernika, widok od strony brzusznej. Zaznaczone struktury pasa barkowego (kolor żółty) i miednicowego (niebieski). Forma słodkowodna ma zredukowane kolce odbytowe i struktury pasa miednicowego w porównaniu do formy morskiej. Pas barkowy pozostaje bez zmian.
B, D. Schematyczny rysunek fragmentu genomu ciernika zawierający gen Pitx1. Kolorem czarnym zaznaczona jest nić DNA; kolorem lazurowym sekwencje regulatorowe odpowiadające za ekspresję Pitx1 w wymienionych strukturach; kolorem czerwonym sekwencja kodująca genu Pitx1.
Przyczyną redukcji pasa miednicowego u cierników słodkowodnych jest mutacja w jednym z enhancerów (kolor niebieski) genu Pitx1 (kolor czerwony), powodująca brak ekspresji genu Pitx1 w zawiązkach płetwy odbytowej w okresie embrionalnym. Płetwy odbytowe, u cierników przekształcone w kolce, są strukturami homologicznymi z tylnymi kończynami innych kręgowców. Gen Pitx1 warunkuje różnice strukturalne pomiędzy przednimi i tylnymi kończynami kręgowców.
U formy słodkowodnej zauważalna jest asymetria zredukowanych kolców, kolec po lewej stronie jest nieco większy. Spowodowane jest to efektem genu Pitx2, którego produkt jest zbliżony do białka Pitx1. W odróżnieniu od Pitx1 gen Pitx2 ulega ekspresji tylko w lewej części ciała, normalnie warunkując asymetryczne położenie narządów, na przykład serca po lewej stronie. W przypadku cierników słodkowodnych, jego słaby efekt powoduje silniejsze rozwinięcie kolców po lewej stronie ciała.
Przypisy
- ↑ Shapiro, MD et al. Genetic and developmental basis of evolutionary pelvic reduction in threespine sticklebacks. Nature. 428. 6984: 717-723 (2004).