Cytryn (kwarc żółty) - kamień ozdobny, odmiana kwarcu. Należy do minerałów rzadkich.
Nazwa pochodzi od: starofrancuskiego słowa citrin - żółty; gr. kitros = cytryna; łac. citrus = drzewo cytrusowe.
Inne nazwy niedopuszczalne w handlu to: czeski topaz, topaz złoty, topaz fałszywy, topaz Madeira.
Spis treści |
[edytuj] Właściwości
- Symbol chemiczny: SiO2
- Połysk: szklisty, na przełamie tłusty
- Barwa: żółty, żółtopomarańczowym, pomarańczowym, ciemnopomarańczowym.
- Rysa: biała lub szarawa
- Twardość w skali Mohsa: 7
- Spójność: kruchy
- Gęstość 2,65 g/cm3
- Skupienie: ziarniste, pręcikowe, zbite
- Przełam: muszlowy
Niekiedy wytwarza formy dwubarwne, będące w części cytrynem, a w części ametystem tzw. ametryn. Tworzy prawidłowo wykształcone kryształy (najczęściej w formie szczotek krystalicznych), także skupienia zbite i ziarniste.
[edytuj] Występowanie
Stanowi składnik pegmatytów i utworów hydrotermalnych. Spotyka się go w geodach wśród melafirów i jako otoczaki w aluwiach rzecznych. Występuje w bogatych w krzem pegmatytach, gdzie często towarzyszą mu turmalin, beryl i mika.
Miejsca występowania: Najbardziej czyste i największe kryształy pochodzą z Campo Belo, Sete Lagoas, Minas Gerais w Brazylii. Oprócz tego na Uralu - Rosja i Madagaskarze. W innych złożach rzadko spotyka się okazy o wartości jubilerskiej: Kazachstan, Wielka Brytania, Francja, Włochy, Hiszpania.
W Polsce występuje koło Jeleniej Góry i Nowej Rudy w Sudetach.
[edytuj] Zastosowanie:
- poszukiwany i ceniony przez kolekcjonerów
- Ze względu na barwę jest cenionym kamieniem jubilerskim. Największe oszlifowane okazy, o masie powyzej 1150 ct. znajdują się w Smithsonian Institution (USA), w tzw. kolekcji brazylijskiej.
[edytuj] Ciekawostki
Barwa żółta spowodowana jest obecnością małych wyrostków wodorotlenku żelaza.
Cytryny można otrzymywać przez wyprażanie ametystów i morionów. Przez ogrzewanie można też zmieniać barwę cytrynów, np. cytryny i ametysty z kopalni Montezuma w Brazylii stają się po podgrzaniu ciemnozielone (prazolit) i zielone.
Większość cytrynów znajdujących się na rynku powstała przez wyprażanie ametystu lub kwarcu dymnego. W temperaturze 470 °C brazylijski ametyst staje się jasnożółty, przy temp. 550-560 °C - ciemnobrunatny do czerwonobrunatnego. Wszystkie wyprażane cytryny wykazują czerwonawy odcień, podczas gdy naturalny cytryn jest zwykle bladożółty.
Cytryn to też kamień odpowiadający jednemu z 12 znaków zodiaku a mianowicie wodnikowi.
[edytuj] Bibliografia
- J.Żaba, Ilustrowany słownik skał i minerałów, Videograf II Sp. z o.o. 2003 r.
- W. Schumann, Minerały świata, Wyd.”Alma- Press”, 2003 r.
- J.Bauer, Przewodnik Skały i minerały, Wyd. Multico, 1997 r.
- K. Maślankiewicz, Kamienie szlachetne, Wyd. Geologiczne, 1982 r.
- N.Sobczak, Mała encyklopedia kamieni szlachetnych i ozdobnych, Wyd. Alfa, 1986 r.
- C.Hall, Klejnoty, Kamienie szlachetne i ozdobne, Wyd. Wiedza i Życie, 1996 r.
- W.Schuman, Kamienie szlachetne i ozdobne, Wyd. „Alma –Press”, 2004r.
Zobacz też: minerał, jubilerstwo, przegląd zagadnień z zakresu jubilerstwa, kwarc