W mitach, okultyzmie, legendach i literaturze fantasy, czarodziej to człowiek praktykujący magię. Żeński odpowiednik tego słowa to czarodziejka. Przykładami czarodziejów mogą być Merlin lub Gandalf.

W przeciwieństwie do czarnoksiężników czy czarownic, czarodzieje zajmowali się zwykle pomocą ludziom białą magią.

W stworzonej przez J. R. R. Tolkiena mitologii Śródziemia, czarodzieje (w quenyi Istari, w sindarinie Ithryn) nie są ludźmi, lecz Majarami, anielskimi istotami wysłanymi z Valinoru do Śródziemia by wspomóc żyjących tam ludzi i elfów w walce z Czarnym Władcą Sauronem. Było ich pięciu i w Śródziemiu znani byli pod imionami Gandalf, Saruman, Radagast, Alatar i Pallando.

W różnych utworach bywa, że czarodziejem może zostać każdy, chociaż wymaga to wiele pracy, jak w Poniedziałek zaczyna się w sobotę lub że konieczne są specjalne talenty, jak w serii o Harrym Potterze. Czarodzieje mogę też w ogóle nie być ludźmi, np. Istari, Sally Czarownica.