 |
Niektóre informacje zawarte w artykule wymagają weryfikacji. Do weryfikacji: język, styl, przypisy |
| Czerwiec polski | |
 |
|
| Systematyka | |
| Domena | eukarioty |
| Królestwo | zwierzęta |
| Typ | stawonogi |
| Gromada | owady |
| Podgromada | uskrzydlone |
| Rząd | pluskwiaki |
| Nadrodzina | czerwce |
| Rodzina | czerwcowate |
| Rodzaj | Porphyrophora |
| Gatunek | czerwiec polski |
| Nazwa systematyczna | |
| Porphyrophora polonica | |
| (Linnaeus, 1758) | |
| Zasięg występowania | |
 |
|
Czerwiec polski (Porphyrophora polonica) – gatunek owada z rzędu pluskwiaków.
Od czerwca polskiego wywodzi się nazwa koloru czerwonego i nazwa miesiąca czerwca. W dawnych wiekach miał duże znaczenie gospodarcze jako źródło karmazynowego barwnika do tkanin poszukiwanego w całej Europie. Źródłem barwnika u czerwca polskiego były czerwone larwy, żerujące na roślinie czerwcu trwałym (Scleranthus perennis) z rodziny goździkowatych rosnącej na piaskach i ugorach. Od pierwszej połowy czerwca do początku sierpnia samica składa jajeczka. Z końcem lata są już uformowane larwy. Na przełomie marca i kwietnia wychodzą z kokonów i wypełzają szukając pędów czerwca trwałego. Kiedy już je znajdą to po 24 godzinach przyczepiają się ssawkami do nich przekształcone w ciemnofioletowe kuleczki. Kuleczki samic o wielkości 3–4 mm są dwukrotnie większe od kuleczek samców. Następnie w czerwcu przeobrażają się w imago owada z dwoma skrzydłami i wylatują.
We Włoszech kilka wieków używano polskiego czerwca na farbę, Handlowano nim we Florencji i Genui. Królowie polscy, z samego cła wychodzącego, do 6 tys zł czerwonych dochodu mieli[1]
Ci co fałszowali wywożony na zachód barwnik kupców odstraszali[2][3][4] Po odkryciu Ameryki został wyparty przez koszenilę, tańszy barwnik produkowany z czerwca kaktusowego (Dactylopius coccus), żyjącego na opuncjach. Ten meksykański czerwiec daje barwnik bardziej karminowy, blednący z czasm, ale 10 x wydajniejszy.[5] Polski dawał barwnik karmazynowy, malinowego pięknie czerownego koloru[6] scarlet, szkarłatny[7]
Jest wysoko prawdopodobne, że to ten barwnik, bo jakiż by inny, zwany też krwią ziemi, krwią św. Wita [8], jest tradycyjnym kolorem czerwieni na polskich symbolach narodowych.[9]barwił wielce postacie [10]a zapewne skromniej ogólnie wszystkich w Polsce i Litwie [11]
Nazwa czerwiec była pisana za graanicami w zbiorze pod redakcją J Bernoulli znajdujemy słowa "Und schainest es, das man es hier unserem Czerwiec ober mit der litthauishen Cochenille machen kante,.."[12] ale[13] liczni podają że była nie do wymówienia i przekręcano ją różnie i stąd niby crimson, crimison. .
Dodawał życia, wierzono, jak czerwień żaru ciepła, do dziś w odpowiednie dni, z czerwienią nawet religijnie skorelowane.
Przypisy
- ↑ Swięcicki za Miechowitą; Opis starożytnéy Polski warszawa 1816, s. 3
- ↑ Trzaski, Everta i Michalskiego Encyklopedia staropolska; Aleksander Brückner, Karol Estreicher
- ↑ Encyklopedia staropolska, Aleksander Brückner, Karol Estreicher Contributor Aleksander Brückner, Karol Estreicher; Państwowe Wydawn. Naukowe, 1990 ISBN 8301093285, 9788301093280 s.202
- ↑ Pamiętnik warszawski; Ludwik Osiński O zdatności czerwca i robaczka czerwcowego do farbowania[1]
- ↑ Pamiętnik Warszawski; Ludwik Osiński ;W Drukarni Xięży Piiarów, 1810 [http://books.google.com/books?id=jL4aAAAAYAAJ&pg=PA31&dq=karmazynowy+date:0-1850&lr=&num=100&as_brr=0&as_pt=ALLTYPES
- ↑ Słownik języka polskiego; Jan Karłowicz, Adam Kryński, Władysław Marcin Niedźwiedzki, Akademja Umiejętności w Krakowie s.272
- ↑ The Kościuszko Foundation Dictionary : English-Polish. By Kosciuszko Foundation, Kazimierz Bulas, Francis James Whitfield Published by Mouton, 1959. s.823
- ↑ Rachmistrz polski, to iest zebranie wszystkich reguł arytmetycznych y algebrycznych; Jozef Torźewski; 1760 Original from Oxford University
- ↑ Godlo, barwy i hyma Rzeczypospolitej: zarys dziejów, Stanisław Russocki; wyd. Wiedza Powszechna, 1963
- ↑ Ojczyste spominki w pismach do dziejów dawnéj Polski: diaryusze, relacye, pamiȩtniki ... Tudzież listy historyczne do panowania królów Jana Kazimierza i Michała Korybuta, oraz listy Jana Sobieskiego; Ambroży Grabowski, John; Nakładem Józefa Cypcera, 1845[2] s.152 (z 1617 r.)
- ↑ Pierwotne dzieje Polski i Litwy: zewnętrzne i wewnętrzne, z uwaga na ościenne kraje, a mianowicie na Ruś, Wegry, Czechy i Niemcy, wyłozył, i, z dorobiona do nich chronologiczną mapą; Wacław Aleksander Maciejowski; W. druk. Komissyi Rzadowej Sprawiedliwosci, 1846[3]
- ↑ Archiv zur Neuern Geschichte, Geographie, Natur- und Menschenkenntnis: Mit Kupfern Compiled by Jean Bernoulli Published by G. E. Beer, 1787 [4] s.318
- ↑ [5]