Ten artykuł wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi. Należy w nim poprawić: ujednoznacznić linki do dekanatów i biskupów. Po wyeliminowaniu wskazanych powyżej niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu.

Chorągiew biskupa pomezańskiego spod Grunwaldu

Diecezja pomezańska - jedna z czterech diecezji pruskich położona pomiędzy Warmią a ziemią chełmińską. Katedrą diecezjalną była katedra w Kwidzynie.

Na początku XV w. w diecezji pomezańskiej było 235 parafii skupionych w 16 dekanatach.

Po sekularyzacji państwa krzyżackiego i swojej konwersji w 1525 roku książę pruski Albrecht Hohenzollern przystąpił do propagowania luteranizmu. W latach 1542-1543 brał udział w wizytacjach kościelnych w towarzystwie biskupa Jerzego Polentza z Sambii i Speratusa z Pomezanii. Sekularyzacji kraju i Reformacji w diecezji pomezańskiej sprzeciwiła się jedynie kapituła pomezańska, natomiast niższe duchowieństwo przyjęło nowe wyznanie. Biskupi sambijski i pomezański opublikowali tzw. agendę pt. "Artikel der Ceremonien und anderen kirchenordung", w której czytanie Pisma Świętego miało odbywać się tylko w języku niemieckim. Podobnie kazania, śpiewy i sakramenty święte mogły być sprawowane tylko w tym języku. Nakazano ograniczenie liczby świąt kościelnych oraz udzielanie chrztu świętego tylko w kościele.

W wyniku rozwoju protestantyzmu zanikła diecezja pomezańska, a jej parafie weszły w XVI w. w skład diecezji chełmińskiej.

Obecnie tradycje diecezji pomezańskiej kontynuuje diecezja elbląska. Ponad 90% jej terytorium to dawna diecezja pomezańska. Jej siedzibą były Kwidzyn i Prabuty, mieszczące dzisiaj konkatedry diecezji elbląskiej. Znaczenie kwidzyńskiej katedry wzrosło, kiedy znalazł się tam grób błogosławionej Doroty z Mątowów. Do jej grobu pielgrzymował m.in Władysław Jagiełło, który odwiedził Kwidzyn po zwycięstwie pod Grunwaldem.

Dekanaty diecezji pomezańskiej na początku XV wieku:

• dekanat Żuławki
• dekanat Dąbrówno
• dekanat Miłomłyn
• dekanat Zalew
• dekanat Dzierzgoń
• dekanat Jasna
• dekanat Morąg
• dekanat Ostróda
• dekanat Postolin
• dekanat Zwierzewo
• dekanat Trumiejki
• dekanat Gnojewo
• dekanat Olsztynek
• dekanat Nidzica
• dekanat Działdowo

Za: A. Radzimiński, Podziały kościelne [w:] Państwo zakonu krzyżackiego w Prusach. Podziały administracyjne i kościelne w XIII-XVI wieku, pod red. Z. H. Nowaka, Toruń 2000, s.73.

Lista biskupów pomezańskich

• Ernest von Torgau 1249-1254
• Albert 1254-1285
• Henryk 1277/78-1292 (wybrany przeciwko biskupowi Albertowi)
• Henryk 1286-1302
• Chrystian 1303-1309
• Ludeko 1309-1321
• Rudolf 1322-1332
• Berthold 1333-1346
• Arnold 1346-1360
• Mikołaj I 1360-1376
• Jan I Moench 1376-1409
• Jan II Rieman 1409-1417
• Gerhard Stolpmann 1417-1427
• Jan III Winkler 1428-1440
• Kacper Linke 1440-1464
• Mikolaj II 1464-1466 (biskup-elekt)
• Wincenty Kiełbasa 1466-1478 (biskup chełmiński, administrator diecezji pomezańskiej)
• Jan IV von Lassen 1479-1501
• Hiob von Dobeneck 1501-1521
• Achilles de Grotis 1521-1523
• Erhard von Queis 1523-1529 (od 1526 biskup protestancki)
• Paweł Speratus 1530-1551 (biskup protestancki)
• Jerzy von Vehediger 1561-1574 (biskup protestancki)
• Jan V Wigand 1575-1587 (biskup protestancki, po 1587 zniesienie biskupstwa i jego ostateczna sekularyzacja)

Po 1577 roku opiekę nad katolikami w diecezji pomezańskiej pełnili biskupi chełmińscy. W 1601 roku papież Klemens VIII dokonał inkorporacji katolickiej diecezji pomezańskiej do diecezji chełmińskiej.