Wikipedia - kopia Wikipedii, wolnej encyklopedii
Dilofozaur

Dilophosaurus wetherili, Muzeum Geologiczne Państwowego Instytutu Geologicznego
Systematyka
Domena eukarioty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada zauropsydy
Podgromada diapsydy
Nadrząd dinozaury
Rząd dinozaury gadziomiedniczne
Podrząd teropody
Nadrodzina Coelophysoidea (?)
Rodzina Dilophosauridae
Rodzaj Dilofozaur
Nazwa systematyczna
Dilophosaurus
Welles, 1970
Systematyka w Wikispecies

Dilofozaur (Dilophosaurus) - najstarszy dobrze poznany duży, dwunożny, mięsożerny dinozaur należący do teropodów.

Nazwa rodzajowa Dilophosaurus oznacza dwugrzebieniastego jaszczura.

[edytuj] Opis

szkielet Dilphosaurus sinensis (Hong Kong Science Museum)

Dilofozaur był myśliwym o lekkiej budowie ciała, potężnych kończynach tylnych i bardzo długim ogonie. Charakterystyczną cechą budowy jego ciała były dwa półkoliste grzebienie, wyrastające ze szczytu czaszki, które były prawie tak cienkie jak papier i zaczynały się za linią nozdrzy a kończyły za oczami. Ich funkcja nie została jak dotąd wyjaśniona. Inną cechą czaszki dilofozaura, spotykaną też u innych przedstawicieli nadrodziny Coelophysoidea, jest odstęp między kością szczękową a kością przedszczękową, nadający głowie zwierzęcia kształt nieco podobny do głowy krokodyla. Zdaniem części naukowców, istnienie tego odstępu sparawiało, że połączenie szczęki i kości przedszczękowej u dilofozaura było zbyt słabe, by wytrzymać obciążenia powstające w czasie walki z dużą ofiarą. Jest to jednak kwestia, która pozostaje przedmiotem sporów. Innym argumentem, który jest przytaczany przez część naukowców jako potwierdzenie słuszności powyższej tezy, jest fakt, że choć szczęki dilofozaura były wyposażone w długie, ostre i szpiczaste zęby, to ich budowa wskazuje na to, że dilofozaury nie mogły przy ich pomocy polować na duże zwierzęta. Jest możliwe, że swoje ofiary dilofozaur uśmiercał dość długimi łapami zakończonymi pazurami. Mógł polować między innymi na młode roślinożerne dinozaury albo wręcz żywić się padliną.

Większość naukowców zalicza dilofozaura do nadrodziny Coelophysoidea, tym samym uznając go za krewnego takich teropodów, jak celofyz czy megapnozaur. Z kolei ta nadrodzina tradycyjnie jest zaliczana do szerszego kladu ceratozaurów, razem z m.in. ceratozaurem i rodziną abelizaurów. Niektóre nowsze badania sugerują jednak, że tradycyjnie rozumiane ceratozaury są grupą parafiletyczną, a ceratozaur i abelizaury są bliżej spokrewnione z tetanurami niż z Coelophysoidea. Analizy paleontologa Olivera Rauhuta sugerują, że dilofozaur może w istocie nie należeć do Coelophysoidea i być bliżej spokrewnionym z kladem obejmującym bardziej zaawansowane ceratozaury i tetanury[1]; także Smith i in. (2007) przeprowadzili analizę kladystyczną, z której wynika, iż D. wetherilli nie należy do celofyzoidów, lecz razem z "D." sinensis oraz drakowenatorem i kriolofozaurem tworzy klad siostrzany do grupy obejmującej tetanury i ceratozaury[2].

[edytuj] Wielkość

Dilofozaur miał około 6 m długości i ważył około 0,5 tony.

[edytuj] Występowanie

Dilofozaur występował na początku okresu jurajskiego (około 200-191 mln lat temu) na obszarze dzisiejszej Ameryki Północnej, Europy i Azji. Skamieniałości dilofozaura zostały znalezione w USA na obszarze stanu Arizona oraz w Chinach (Yunnan). Na obszarze Polski w Górach Świętokrzyskich oraz w Szwecji znalezione zostały jego tropy.

[edytuj] Behawior i Etologia

[edytuj] Filogeneza

[edytuj] Historia odkryć

Rekonstrukcja w Combe Martin Wildlife and Dinosaur Park, Anglia

Pierwsze skamieniałości tego dinozaura, bez charakterystycznego podwójnego grzebienia na czaszce, odkryto w 1942 roku na obszarze północnej Arizoniy w USA. Okaz ten został opisany w 1954 r. przez Samuela Wellesa pod nazwą Megalosaurus wetherilli. Dopiero kolejne, późniejsze odkrycie bardziej kompletnej czaszki z zachowanym grzebieniem, doprowadziło do zaklasyfikowania dilofozaura jako odrębnego rodzaju. Spośród trzech opisanych dotąd gatunków jedynym pewnym gatunkiem jest D. wetherilli. D. breedorum może być młodszym synonimem D. wetherilli, a różnice anatomiczne między nimi część naukowców tłumaczy zmiennością osobniczą lub też występowaniem u dilofozaurów dymorfizmu płciowego[3][4]. Z kolei okaz odkryty w Chinach, który został opisany jako Dilophosaurus sinensis na tyle różni się od D. wetherilli, że zdaniem części naukowców może nie należeć do rodzaju Dilophosaurus[5]; jego szkielet ma nawet niektóre cechy anatomiczne spotykane u tetanurów[6]. Dong (2003) stwierdził podobieństwo między D. sinensis a znanym z nielicznych skamieniałości sinozaurem (Sinosaurus, nomen dubium)[7]. Tropy należące do dilofozaura zostały odnalezione w Górach Świętokrzyskich w okolicach Stąporkowa, przez polskiego paleontologa Geralda Gierlińskiego.

[edytuj] Gatunki

[edytuj] Przypisy

  1. ↑ Rauhut, O. W. M. (2003) "The interrelationships and evolution of basal theropod dinosaurs." Special Papers in Palaeontology 69:1-213.
  2. ↑ Smith, Nathan D.; Makovicky, Peter J.; Hammer, William R. & Currie, Philip J. (2007) "Osteology of Cryolophosaurus ellioti (Dinosauria: Theropoda) from the Early Jurassic of Antarctica and implications for early theropod evolution" Zoological Journal of the Linnean Society 151 (2), 377–421. DOI: 10.1111/j.1096-3642.2007.00325.x
  3. ↑ http://dml.cmnh.org/2000Mar/msg00665.html
  4. ↑ http://dml.cmnh.org/2001Jan/msg00798.html
  5. ↑ Lamanna, M.C., J.B. Smith, Y. Hailu, T.R. Holtz Jr., and P. Dodson (1998). "A reassessment of the Chinese theropod dinosaur Dilophosaurus sinensis." Journal of Vertebrate Paleontology 18(3, suppl.): 57A.
  6. ↑ Irmis, Randall B. (2004) "First report of Megapnosaurus (Theropoda: Coelophysoidea) from China." PaleoBios 24(3):11-18.
  7. ↑ Dong Z. (2003) "Contributions of new dinosaur materials from China to dinosaurology." Memoir of the Fukui Prefectural Dinosaur Museum. Number 2 pp. 123-131.

[edytuj] Muzea

Rekonstrukcje dilofozaura można podziwiać w następujących muzeach:

[edytuj] Bibliografia

  • Welles, S. P. (1954) "New Jurassic dinosaur from the Kayenta Formation of Arizona" Bulletin of the Geological Society of America, vol. 65, pp. 591-598
  • Welles, S. P. (1970) "Dilophosaurus (Reptilia: Saurischia), a new name for a dinosaur." Journal of Paleontology, vol. 44, no. 5. p. 989
  • Welles, S. P. (1984) "Dilophosaurus wetherilli (Dinosauria: Theropoda) osteology and comparisons" Palaeontographica. Beiträge zur Naturgeschichte der Vorzeit. Abteilung A: Paläozoologie, Stratigraphie Vol. 185, pp. 85-180

[edytuj] Galeria

[edytuj] Linki zewnętrzne

p • d • e
Dinozaury

kategoria • klasyfikacja • lista • portal • wikiprojekt

Infrarzędy dinozaurów

ankylozaury • ceratopsy • ceratozaury • ornitopody • pachycefalozaury • prozauropody • stegozaury • tetanury • zauropody

Dyscypliny powiązane

biologia • paleontologia • paleobotanika • geologia • ewolucja

Era dinozaurów

era mezozoiczna • trias • jura • kreda • wymieranie kredowe

 

ODP | Europa | Wikipedia | Azja | Healthy Blogs
materiały budowlane | siewniki | Christina Aguilera | MP3 | łużka do sypialni