Dyptam jesionolistny
Systematyka wg Reveala
Domena	jądrowce
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	naczyniowe
Nadgromada	nasienne
Gromada	okrytonasienne
Klasa	Rosopsida
Rząd	rutowce
Rodzina	rutowate
Rodzaj	dyptam
Gatunek	dyptam jesionolistny
Nazwa systematyczna
Dictamnus albus L.
Status ochronny
Kategoria zagrożenia w Polsce (CzK) EX EW CR EN VU LR Kategoria: zagrożony
Galeria zdjęć i grafik w Wikimedia Commons

Dyptam jesionolistny (Dictamnus albus L.) - gatunek byliny należący do rodziny rutowatych. Występuje w stanie dzikim od południowej Europy po Syberię i północne rejony Chin.

Przez Polskę przebiega północna granica zasięgu dyptamu jesionolistnego. W ciągu ostatnich 100 lat podawanych było kilka miejsc występowania tej rośliny w naszym kraju: dolina Wisły między Włocławkiem a Świeciem, Przedgórze Sudeckie, Pogórze Cieszyńskie (góra Tuł w gminie Goleszów), Wyżyna Śląska i Wyżyna Małopolska. Obecnie potwierdzone zostały tylko trzy stanowiska dyptamu w Polsce: rezerwat Kulin koło Włocławka, okolice Dąbrowy Górniczej oraz rejon Pińczowa.

[edytuj] Charakterystyka

Pokrój

Bylina kłączowa, silnie aromatyczna.

Łodyga

Zwykle pojedyncza, wysokości 50 - 120 cm, w górnej części gęsto ogruczolona.

Liście

Ciemnozielone, nieparzystopierzaste, o listkach jajowatych, zaostrzonych (podobnie jak u jesionu - stąd polska nazwa gatunkowa), brzegiem bardzo drobno ząbkowanych.

Kwiaty

Białoróżowe lub różowe z ciemniejszymi żyłkami, nieco grzbieciste, pięciokrotne, na krótkich szypułkach, o średnicy do 5 cm, zebrane w szczytowe grona. Szyjki słupka oraz nitki pręcików są gęsto ogruczolone. Kwitnie od maja do lipca.

Owoc

5-komorowa torebka (komory zrośnięte tylko częściowo). Zwiera lśniące, czarne nasiona.

Biotop

Suche lasy i zarośla, wzgórza. Hemikryptofit.

[edytuj] Ochrona

Roślina objęta w Polsce ścisłą ochroną gatunkową.

Kategorie zagrożenia gatunku:

• Kategoria zagrożenia w Polsce wg Czerwonej listy roślin i grzybów Polski^[1]: E (wymierający, krytycznie zagrożony).
• Kategoria zagrożenia w Polsce wg Polskiej Czerwonej Księgi Roślin: EN (endangered, zagrożony).

[edytuj] Zastosowanie

• Roślina uprawna: niekiedy uprawiany jako roślina ozdobna.
• Roślina lecznicza: zawiera olejek eteryczny (limonen, cymol, estragol), alkaloidy (robustina, diktamnina), kumaryny (psolaren, bergapten), rytynę.
• Wykorzystywany również w perfumerii.

[edytuj] Ciekawostki

• Wydzielane przez roślinę olejki eteryczne w upalne i bezwietrzne dni mogą ulec samozapłonowi, stąd roślina nazywana jest ognistym krzewem, gorejącym krzewem lub krzewem Mojżesza. Zjawisko to możliwe jest jednak tylko w rejonach o znacznie cieplejszym klimacie - w Polsce nie było obserwowane.
• U niektórych osób po dotknięciu rośliny mogą pojawić się pod wpływem słońca zaczerwienienia, wysypka lub oparzenia.
• Dyptam pojawił się w książce Harry Potter i Insygnia Śmierci jako eliksir zasklepiający rany.

Przypisy

[edytuj] Bibliografia