Wikipedia - Grodzisk

[edytuj] Historia

1257 r. – Pierwsza wzmianka w dokumencie wystawionym w Modrzu przez księcia Przemysła I, w którym wśród wsi należących do cystersów w Paradyżu wymienia wieś Grodisze.

1303 – prawa miejskie magdeburskie (nadane zapewne wcześniej przez Przemysła II w 1295-1296 r.).

1312?-1314 – Stolica dystryktu w Księstwie Żagańskim.

1306-1314 – istniała mennica książęca, w której wybijano monety - kwartnik z napisem "De Grodis".

1339 - wzmiankowany jest Borek z Grodziska, pierwszy znany właściciel z rodu Borków (Wezenborgów).

1383-1385 – Miasto i okolica niszczone podczas wojny domowej wielkopolskich rodów Grzymalitów z Nałęczami.

1404 – miasto posiadało już umocnienia i dwie bramy zw. Suchą i Wodną. Był to prawdopodobnie wał kamienno-drewniano-ziemny, z ostrokołem zrobionym z grubych, zaostrzonych u góry pali, otoczony fosą.

W XV w. klucz grodziski przeszedł na Nałęczów z Lubosza, z nich pierwszym wymienionym w Grodzisku (1418 r.) jest Niemierza.

1424 – Rozwijające się miasto strawił pożar.

1426 – Dokumenty wzmiankują kościół pw. św. Jadwigi (zapewne data budowy kościoła gotyckiego na miejscu wcześniejszej budowli, niewykluczone że uszkodzonej podczas pożaru w 1424 roku), oraz nowo powstały kościół pw. św. Ducha wraz ze szpitalem na przedmieściu Wyczółkowo. W uposażeniu szpitala wymieniony jest "mielcuch" wnioskować można, że w Grodzisku warzono już wówczas piwo.

1444 – najstarsza wzmianka o zaliczeniu miasta do powiatu kościańskiego, należącego do województwa poznańskiego, w tym powiecie pozostawał do 1815 roku.

W połowie XV w. w Grodzisku osiedliła się grupa husytów, emigrantów religijnych z Pilzna.

1458 – wystawienie 12 zbrojnych na wyprawę malborską, a więc Grodzisk zaliczono do II kategorii miast – średniej wielkości (miastami I kategorii, czyli dużymi, w ówczesnej Rzeczypospolitej były tylko Kraków, Lwów i Poznań).

1466 – miasto przeszło w posiadanie rodziny Ostrorogów. Pierwszym z nich jest Stanisław wojewoda poznański, później kaliski.

1501 – na grodziskim zamku umarł Jan Ostroróg, prawnik i dyplomata, doktor praw obojga. Z tego też roku pochodzi pierwsza wzmianka o istnieniu na północnym przedmieściu kościoła pw. św. Anny.

1548-1551 – w mieście osiedliła się nowa grupa emigracyjna braci czeskich wygnanych z Czech przez cesarza Ferdynanda I.

1563-1593 – ośrodkiem reformacji: kościół parafialny oddano protestantom, działała tu słynna szkoła, w której wykładał Erazm Gliczner, w latach 1572-1573 działa oficyna wydawnicza Jana Glicznera (druga po Szamotułach (1551) drukarnia w Wielkopolsce), a od 1579 do 1581 drukował tu Melchior Nering.

1593 – na północ od przedmieścia św. Anny powstało tzw. Nowe Miasto.

Najstarsza wzmianka o warzeniu piwa pochodzi z 23 marca 1601 roku.

1615 – pożar zniszczył znaczną część miasta.

1626 – Grodzisk przeszedł w posiadanie rodziny Opalińskich, jego pierwszym właścicielem był Jan wojewoda poznański.

1689 - pożar zniszczył znaczną część starego miasta.

1708 - w wyniku "morowego powietrza" zmarło ok. 500 mieszkańców.

1768 – 16 grudnia pod miastem doszło do starcia grupy konfederatów barskich z Rosjanami. Kilka dni później doszło do większego starcia w czasie, którego oddział konfederatów pod dowództwem Józefa Gogolewskiego zmusił do ucieczki Rosjan.

1775 - 24 marca zmarł Wojciech Opaliński, ostatni przedstawiciel tego znanego rodu wielkopolskiego.

1793 - w wyniku II rozbioru Polski miasto dostaje się pod panowanie pruskie, liczy wówczas 2483 mieszkańców i należy do największych w Wielkopolsce (Kalisz 3 832, Gniezno 3 350).

1794 - w sierpniu miasto opanowali Polacy, którzy uzbrojeni w piki i kosy przywiezione wcześniej do klasztoru, wypędzili Prusaków i przyłączyli się do walczących oddziałów insurekcyjnych.

1807 - Grodzisk włączono w skład Księstwa Warszawskiego.

1809 - po pożarach, które dwukrotnie trawiły północne część miasta (zniszczony i rozebrany został kościół pw. św. Anny), następuje nowa regulacja planu przestrzennego wg projektu Wernicke.

1815 – miejscowość weszła w skład rejencji poznańskiej i nowo utworzonego powiatu bukowskiego.

1848 – Wiosna Ludów, miasto znalazło się w obszarze całkowicie opanowanym przez Polaków. W trakcie działań wojennych – 28 kwietnia 1848 – doszło do bitwy w rejonie Doktorowa, gdzie kilkuset kosynierów pod dowództwem Marcusa Mossego starło się z 600 osobową ekspedycją pruską. Bitwa przegrana, straty polskie: 25 zabitych i 7 ciężko rannych.

1860 - w drukarni grodziskiej Augusta Schmaedickiego,z inicjatywy i pod redakcją ks. Aleksego Prusinowskiego rozpoczęto wydawanie zasłużonego dla sprawy narodowej "Tygodnika Katolickiego".

1874 - w Grodzisku powstała pierwsza polska spółka mleczarska w zaborze pruskim.

1881 - 10 grudnia otwarto pierwsze połączenie kolejowe do Opalenicy.

1885 - 26 października otwarto progimnazjum, pierwszą w mieście szkołę średnią.

1887 - 1 października utworzono powiat grodziski, w skład którego weszły gminy Buk, Grodzisk i Opalenica.

1894 - z fundacji rodziny Mossych, powstał szpital miejski.

1896 - w granice miasta włączono wieś Doktorowo.

1898 - 1 września uruchomiono elektrownię miejską. Trzecią w Provinz Posen po Poznaniu (1894) i Bydgoszczy (1896).

1901 - 1 października miasto uzyskało połączenie kolejowe z Kościanem.

1905 - szczytowy okres rozbudowy miasta; oddano do użytku gmachy starostwa, sądu i nowego kościoła ewangelickiego; 1 października uruchomiono połączenie kolejowe z Wolsztynem.

1906 - strajk młodzieży szkolnej.

1909 - zakończono budowę tutejszego węzła kolejowego, miasto otrzymało bezpośrednie połączenie kolejowe z Poznaniem.

1918-1919 - liczny udział mieszkańców w powstaniu wielkopolskim. Miasto wystawia trzy kompanie piechoty i oddział kawalerii. Grodzisk staje się też głównym ośrodkiem dowodzenia i zaopatrzenia frontu zach.

1921 - po opuszczeniu miasta przez ludność niemiecką liczba mieszkańców spadła do 5 634 osób. O trudnym położeniu ludności świadczą liczne strajki kolejarzy.

1922 - strajk robotników rolnych.

1924 - demonstracje bezrobotnych.

1927 - w styczniu, w pożarze spłonęła zach. strona ul. Kościelnej.

1932 - 1 kwietnia zlikwidowano powiat grodziski i w całości włączono go do powiatu nowotomyskiego. Grodzisk był największym z 6 miast tego powiatu, a Nowy Tomyśl dopiero piątym (2 576 osób).

1939-1945 - okupacja hitlerowska - 9 września 1939 roku Niemcy zajmują miasto.

1940 - następuje rozbiórka synagogi i cmentarza (kirkutu) żydowskiego.

1940-1942 - w mieście na terenie więzienia istniał obóz jeńców angielskich.

1941 - administracja niemiecka przywraca powiat grodziski (Kreisland Grätz), w mieście działa Sąd Obwodowy (Amtsgericht Grätz) i więzienie sądowe (Gerichtsgefänis) obejmujące swym zasięgiem powiat grodziski i włączony dawny powiat nowotomyski,a od października 1943 więzienie w Grodzisku przejęło także funkcję po zlikwidowanym więzieniu w Wolsztynie.

1942-1944 - w gmachu szkoły działa szkoła junkrów hitlerowskich przeniesiona z Berlina.

1943 - władze okupacyjne przystępują do budowy północnej dzielnicy mieszkaniowej, za torami kolejowymi (ukończono tylko jedną ulicę Nowe Osiedle, zw. potocznie Berlinkiem).

1945 - 24-27 stycznia walki Armii Czerwonej i grupy ok. 120 polskich ochotników o Grodzisk. 27 stycznia następuje niemiecki nalot na okolice Starego Rynku.

W 2000 roku znacznie zwiększono powierzchnię Grodziska z 4,57 km² na 18,09 km² (296 %); włączono w całości wsie Piaski i Pantaleonowo, większą część Kobylnik a także kilka zabudowań należących wcześniej do Zdroju, Słocina i Grąblewa

[edytuj] Przynależność administracyjna

W początkowym okresie wieś, a później miasto administracyjnie należało do kasztelani zbąskiej, w latach 1444-1815 do powiatu kościańskiego, a w latach 1815-1887 do powiatu bukowskiego, którego siedzibą od 1848 był Nowy Tomyśl.

Miasto powiatowe w latach 1887-1932, 1941-1945 i od 1999.

W latach 1932-1941 i 1945-1975 – Grodzisk należało do powiatu nowotomyskiego.

W latach 1975-1998 Grodzisk należał do województwa poznańskiego.

W 1999 Grodzisk zostaje siedzibą powiatu grodziskiego w województwie wielkopolskim.

[edytuj] Atrakcje

Kościół farny, manierystyczny pw. św. Jadwigi z XV w., ul. Kościelna.

Kościół pobernardyński, barokowy pw. Najśw. Imienia Jezus i Niepokalanego Poczęcia NMP z 1662 r. Wewnątrz nagrobek ostatniego z rodu Opalińskich Wojciecha, z roku 1775.

Kościół pw. św. Ducha, drewniany z 1663 r. ul. Rakoniewicka (daw. przedmieście Wyczółkowo)

Kościół poewangelicki, neogotycki pw. Najśw. Serca Pana Jezusa z 1905 r., pl. Powst. Wielkopolskich.

Organistówka z 1685 r., ul. Kościelna.

Ratusz w Grodzisku Wielkopolskim z ok. 1835 r., ul. Stary Rynek.

Zabytkowa studnia Bł. Bernarda w obudowie z XIX w., ul. Stary Rynek.

Starostwo Powiatowe, neogotyckie z 1905 r. ul. Żwirki i Wigury.

Sąd Rejonowy, neobarokowy z 1905 r., ul. Żwirki i Wigury.

Kamieniczka konstrukcji ryglowej błędnie zw. "pruskim murem" z XVIII w., ul. Szeroka.

Kamienica w stylu eklektycznym z XIX/XX w., ul. Kolejowa

Kamienica Theodora Grunberga z 1861 r., ul. św. Bernarda.

Dom Rzemiosła z 1891 roku ul. Szeroka.

Muzeum Ziemi Grodziskiej (Dwór Łubieńskich w parku), ul. 27 Stycznia.

Stadion Dyskobolii z zabytkową trybuną główną z 1925 r., ul. Powst. Chocieszyńskich 52.

Zabytkowy Układ Urbanistyczny Grodziska

p • d • e

Miasta województwa wielkopolskiego

Miasta powiatowe:
Chodzież • Czarnków • Gniezno • Gostyń • Grodzisk Wielkopolski • Jarocin • Kalisz • Kępno • Koło • Konin • Kościan • Krotoszyn • Leszno • Międzychód • Nowy Tomyśl • Oborniki • Ostrów Wielkopolski • Ostrzeszów • Piła • Pleszew • Poznań • Rawicz • Słupca • Szamotuły • Śrem • Środa Wielkopolska • Turek • Wągrowiec • Wolsztyn • Września • Złotów

Miasta gminne:
Bojanowo • Borek Wielkopolski • Buk • Czempiń • Czerniejewo • Dąbie • Dobra • Dolsk • Golina • Gołańcz • Grabów nad Prosną • Jastrowie • Jutrosin • Kleczew • Kłecko • Kłodawa • Kobylin • Kostrzyn • Koźmin Wielkopolski • Kórnik • Krajenka • Krobia • Krzywiń • Krzyż Wielkopolski • Książ Wielkopolski • Luboń • Lwówek • Łobżenica • Margonin • Miejska Górka • Miłosław • Mikstat • Mosina • Murowana Goślina • Nowe Skalmierzyce • Nekla • Obrzycko • Odolanów • Okonek • Opalenica • Osieczna • Ostroróg • Pniewy • Pobiedziska • Pogorzela • Poniec • Przedecz • Puszczykowo • Pyzdry • Rakoniewice • Raszków • Rogoźno • Rydzyna • Rychwał • Sieraków • Skoki • Sompolno • Stawiszyn • Stęszew • Sulmierzyce • Swarzędz • Szamocin • Ślesin • Śmigiel • Trzcianka • Trzemeszno • Tuliszków • Ujście • Wieleń • Wielichowo • Wronki • Wyrzysk • Wysoka • Zagórów • Zbąszyń • Zduny • Żerków

Spis treści

[edytuj] Historia

[edytuj] Przynależność administracyjna

[edytuj] Atrakcje

[edytuj] Urodzeni w Grodzisku Wielkopolskim

[edytuj] Sport w Grodzisku

[edytuj] Linki zewnętrzne