Wikipedia - kopia Wikipedii, wolnej encyklopedii
Panorama Grudziądza widziana w nocy zza Wisły
Panorama Grudziądza widziana w nocy zza Wisły

Współrzędne: 53°29'33" N 18°46'34" EGeografia

Grudziądz
Herb Flaga
Herb Grudziądza Flaga Grudziądza
Dewiza: Miasto na szczęście
Województwo kujawsko-pomorskie
Powiat miasto na prawach powiatu
Gmina
 - rodzaj		 Grudziądz
miejska
Założono XI w.
Prawa miejskie 18 czerwca 1291
Prezydent miasta Robert Malinowski
Powierzchnia 57,76 km²
Położenie 53° 29'33'' N
18° 46'34'' E
Wysokość 50 m n.p.m.
Ludność (2007)
 • liczba ludności
 • gęstość
99 09029
1716 os./km²
Strefa numeracyjna
(do 2005)		 (+48) 056
Kod pocztowy 86-300 do 86-311
Tablice rejestracyjne CG
Położenie na mapie Polski
Grudziądz
Grudziądz
Grudziądz
TERC10
(TERYT)		 0462011
SIMC10 0983333
Miasta partnerskie Rosja Czerniachowsk
Szwecja Falun
Niemcy Gütersloh
Urząd miejski3
ul. Ratuszowa 1 86-300 Grudziądz
tel. 056 451 02 00; faks 056 462 58 12
(e-mail)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Strona internetowa miasta

Grudziądz (niem. Graudenz, łac. Graudensis, ros. Грудзёндз) – miasto na prawach powiatu w województwie kujawsko-pomorskim nad Wisłą. W latach 1975-1998 miasto leżało w administracyjnych granicach województwa toruńskiego. Liczba mieszkańców miasta wynosi 99090 co daje mu 4. miejsce pod względem wielkości w województwie i 40. miejsce w Polsce. Miasto ciągnie się w kierunku południkowym ponad 12,5 km, w kierunku równoleżnikowym tylko 6,2 km. Na południe od ujścia Osy wznosi się Kępa Forteczna (86,1 m n.p.m.), zaś na południe od niej - Kępa Strzemięcińska (79,3 m n.p.m.)

Grudziądz leży na 835 kilometrze biegu Wisły. Szerokość koryta rzeki w obrębie miasta wynosi od 320 do 500 m, a spadek rzeki - 0,18%. Głębokość koryta dochodzi do 9 m[potrzebne źródło].

Grudziądz jest "stolicą" regionu zamieszkałego przez ok. 250 tys. mieszkańców[potrzebne źródło]. Region obejmuje swoim zasięgiem środkową część Pomorza Nadwiślańskiego. W Grudziądzu ma siedzibę Starostwo Powiatowe, natomiast jako miasto wydzielone wypełnia zadania powiatu grodzkiego. Najbliżej położone miasta to: Kwidzyn, Chełmno, Jabłonowo Pomorskie, Łasin, Nowe nad Wisłą, Świecie nad Wisłą, oraz Wąbrzeźno. Laskowice Pomorskie, leżące za Wisłą są najbliższym dużym węzłem kolejowym. 17 października 2008 zostanie oddany do użytku odcinek autostrady A1 ze Swarożyna do podgrudziądzkich Nowych Marz, co usprawni komunikację w kierunku Trójmiasta.[1]

W 2006 roku rozpoczęły się dwie największe inwestycje drogowe w regionie:

Spis treści

[edytuj] Historia

Zobacz więcej w osobnych artykułach: Historia Grudziądza, Twierdza Grudziądz, Obrona Grudziądza 1939.
Grudziądz ul. Spichrzowa
Rzeźba Flisaka nad Błoniami
Panorama Grudziądza
Panorama Grudziądza po zmierzchu
Plan Grudziądza z 1913 roku
Księstwo Pruskie 1807-1815
Fasada ratusza miejskiego

Najstarsze ślady bytności człowieka na tym terenie sięgają okresu późnego paleolitu, ok. 8 000 lat p.n.e.

Ks. Stanisław Kujot dość dokładnie opisuje chrześcijańskie początki Grudziądza (oraz nazwę miejscowości) na podstawie analizy istniejących po dziś dzień dokumentów: "[...]... Tak samo się rzecz miała z ziemią chełmińską, która do Mazowsza należała i z niem razem w pierwszej połowie rządów Bolesława Chrobrego do państwa polskiego weszła. Mazowsze przedwiślanskie należało do Polski już za Mieszka I. Stosunek zaś ten zależności obu ziemi do Polski nie był przejściowy tylko, lecz trwały, bo zastajemy go jeszcze za Bolesława Śmiałego, kiedy tenże około r. 1065 zamierzając jakieś nowe biskupstwo założyć, prócz innych grodów mu także Grudziądz – Grudenczh – , a w Chełmnie – in Culmine – każdy dziewiąty targ, to jest dochody książęce z niego, i opłatę z karczem – nonum forum cum tabernario – , wreszcie wszystkie przewozy przez Wisłę od ujścia Bzury aż po morze – transitus omnes per Wyslam a Camen usque ad marę – wyznaczył." W. Kętrzyński domyśla się, że darowizny te dla biskupstwa płockiego przeznaczone były. Nie było zaś przykładu, by chrześcijański książę ziemię jakąś z samodzielności wyzuł, a przy pogaństwie zostawił, owszem za podbiciem szło z powszechnego zwyczaju nawracanie. Choć tedy pisane źródła, których w kraju współczesnych albo bliskoczesnych brak zupełnie, o sprawie tej tak ważnej milczą, wniosek sam się nasuwa, że i Piastowie chrześcijańscy na dolnym powiślu, o ile ono do państwa ich należało, tak samo sobie postąpili...[...][2]

Miasto zostało założone w roku 1291 na prawie chełmińskim. W dawnych tekstach występuje pod różnymi określeniami: Grudenc, Grudencz, Grawdencz, Graudentum, Grudentz, Grudenz, Graudenz. Badacze od wielu lat spierają się o etymologiczne znaczenie nazwy. Część z nich wskazuje, iż nazwa pochodzi od wyrazu gród, inni twierdzą, że od grudzistej ziemi, bogato występującej na tym terenie. Jeszcze inni uważają, iż jest ona pochodzenia pruskiego, co związane było z przenikaniem na linię Wisły żywiołu pruskiego.

[edytuj] Kalendarium

[edytuj] Warunki naturalne

Jezioro Rudnickie

Grudziądz jest położony na Pomorzu Nadwiślańskim, na prawym brzegu Wisły. Położenie miasta w połowie drogi między portami północy i dużymi ośrodkami gospodarczymi (jak np. Bydgoszcz, Toruń), jak również na najkrótszym szlaku, łączącym zachód Polski z Warmią i Mazurami. Z racji położenia miasto od zawsze odgrywało ważną rolę. Na mapie administracyjnej Polski, Grudziądz leży w województwie kujawsko-pomorskim, i wypełnia zadania powiatu grodzkiego. Jest ono również siedzibą starostwa powiatowego, obejmującego swoim zasięgiem 6 gmin. W jego północnej części dominuje zabudowa jednorodzinna, centralną część miasta stanowi stara, zabytkowa zabudowa śródmiejska, natomiast w południowej usytuowane są dzielnice przemysłowo-składowe, a także duże osiedla mieszkaniowe z "wielkiej płyty". Grunty miasta należą do: Skarbu Państwa (27,5%), Miasta Grudziądz (40,1%), mienia prywatnego (28,3%) oraz (4,1%) do podmiotów gospodarczych (kościołów, związków wyznaniowych)[potrzebne źródło]. Grudziądz położony jest w Kotlinie Grudziądzkiej, której powierzchnia wynosi około 240 km², długość 20 km a szerokość 18 km. Jej cechą charakterystyczną są trzy tzw. kępy, które wznoszą się ponad 60 m nad poziom doliny Wisły. Największą z nich jest Kępa Forteczna, wznosząca się na wysokość 86,1 m n.p.m. Pozostałe dwie kępy to Kępa Strzemięcińska i Górnej Grupy. Miasto może pochwalić się bogatymi zasobami czwartorzędowych wód podziemnych. Grudziądz i jego okolice, zaliczone zostały do obszarów najwyższej ochrony w podziale na Główne Zbiorniki Wód Podziemnych Polski i oznaczone jako zbiornik nr 129.

[edytuj] Zbiorniki wodne

Na terenie Basenu Grudziądzkiego jeziora zajmują 1,32% powierzchni[potrzebne źródło].

Zobacz więcej w osobnych artykułach: Kanał Trynka, Rów Hermana.

[edytuj] Klimat

 Ta sekcja wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji.
Aby uczynić ją weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Grudziądz położony jest w strefie klimatycznej umiarkowanej. Napływ różnorodnych mas powietrza powoduje, że teren ten odznacza się dużą zmiennością pogody oraz dużymi wahaniami przebiegu typów pogody. Istotną rolę dla klimatu odgrywa kotlinalne ukształtowanie obszaru i znaczne różnice wysokości w poszczególnych strefach Basenu Grudziądzkiego.

Średnie dzienne nasłonecznienie wynosi od 6 do 8 h. Największe przypada w maju (7-8 h), najmniejsze w grudniu (1,3 h). Roczna ilość czasu nasłonecznienia wynosi około 1600 h. Średnie roczne zachmurzenie waha się między 6-8,5. Największe jest w listopadzie, najmniejsze w czerwcu. Średnia roczna temp. wynosi 8°C. Najgorętszym miesiącem roku jest lipiec (ok. 19°C), a najzimniejszym styczeń (–3°C). Ważnym elementem klimatycznym są przymrozki. Okres występowania przymrozków dochodzi do 160 dni na rok. Średnio rocznie opady atmosferyczne wynoszą ok. 500 mm. Jednak jest to parametr o dużym rocznym zróżnicowaniu od 295 mm do 757 mm. Średnia roczna ilość dni z opadami wynosi około 140 mm. Wiatry wieją najczęściej z kierunku południowo-zachodniego i są formowane pod wpływem kierunku biegu doliny Wisły. Prędkość wiatrów wiejących w Grudziądzu wynosi średnio około 3 m/s.

[edytuj] Powierzchnia miasta

Rok Powierzchnia
 1880 18,82 km²
 1934 28,31 km²
 1939 28,31 km²
 1945 28,64 km²
 1954 43,53 km²
 1975 58,74 km²
 1988 58,74 km²
 2006 57,78 km²

[edytuj] Zabytki

Mury miejskie

Zabytki Grudziądza znajdują się na Europejskim Szlaku Gotyku Ceglanego.

[edytuj] Zabytkowe obiekty sakralne

Dawne kolegium jezuickie

[edytuj] Hejnał grudziądzki

Grudziądzki hejnał odegrano po raz pierwszy z wieży zamkowej "Klimek" na Górze Zamkowej pod koniec 1935 roku. Odtąd codziennie w samo południe grano go aż do wybuchu II wojny światowej. Twórcą hejnału był kapelmistrz 64PP - Stanisław Szpulecki. Po wojnie wznowiono jego odgrywanie z wieży ratusza w 1956 r. Ponownie po przerwie zaczęto nadawać hejnał 18 czerwca 1995 r.

[edytuj] Demografia

[edytuj] Populacja

Zobacz więcej w osobnym artykule: Ludność Grudziądza.

Ludność miasta liczy obecnie ok. 100 tys. mieszkańców, z czego ponad 15% to dzieci i młodzież w wieku do 15 roku życia. W wieku produkcyjnym jest ok. 70% społeczeństwa[potrzebne źródło].

Do 1994 roku liczba mieszkańców Grudziądza systematycznie powiększała się (w latach 1980-1994 wzrost wynosił prawie 15%), jednak w ostatnich latach ma miejsce ujemny przyrost rzeczywisty ludności. Gęstość zaludnienia kształtuje się na poziomie charakterystycznym dla dużych miast Polski, wynosi 1690 osób na 1 km2 (stan na 2004 rok). Większość mieszkańców stanowią kobiety (ok. 51 tys.). W mieście społeczność jest głównie zatrudniona jest w branży produkcyjnej, w handlu i usługach, edukacji, administracji oraz ochronie zdrowia.

[edytuj] Wyznanie

 Ta sekcja wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji.
Aby uczynić ją weryfikowalną, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Wg spisów z końca XIX i początku XX wieku.

  • ewangelicy :
  • 10.871 ; (1880)
  • 33.020 ; (1905)
  • 25.493 ; (1910)
  • katolicy :
  • 5.490 ; (1880)
  • 11.684 ; (1905)
  • 13.612 ; (1910)

[edytuj] Niepełnosprawni w Grudziądzu

Na dzień 31 grudnia 2003 r. w Grudziądzu było 12 547 osób niepełnosprawnych (co stanowi 12,39% ogółu mieszkańców), w tym: 788 osób w wieku do 16 lat, 11 759 osób w wieku powyżej 16 lat. Główne cele działań miasta i gminy Grudziądz na rzecz osób niepełnosprawnych określa "Program działań na rzecz osób niepełnosprawnych w Grudziądzu w latach 2004-2015".

[edytuj] Gospodarka

W mieście funkcjonuje Browary Grudziądz.

Miasto od 2007 roku znajduje się w Pomorskiej Specjalnej Strefie Ekonomicznej.[3]

[edytuj] Handel

Galeria Grudziądzka

W mieście działają trzy centra handlowe, 1 dom handlowy[4] oraz wiele supermarketów i marketów. W mieście działa 11 salonów samochodowych. Planowane są kolejne dwa duże centra handlowe[5][6].

[edytuj] Kultura i sztuka

[edytuj] Centrum Kultury Teatr

Centrum Kultury Teatr w Grudziądzu swą działalność prowadzi głównie w obiektach teatru przy ul. Marszałka Focha i "Klubu Akcent" przy ul. Wybickiego. CKT zapewnia mieszkańcom i gościom miasta rozrywkę nie tylko tam ale również na starym mieście, czy na Błoniach Nadwiślańskich.

Zobacz więcej w osobnym artykule: Teatr w Grudziądzu.
Centrum Kultury Teatr w Grudziądzu

[edytuj] Biblioteka Miejska w Grudziądzu

Biblioteka Miejska prowadzi działalność od ponad 50 lat. Mieści się w gmachu wybudowanym w latach 1908-1911. Od roku 1912 siedzibę znalazły tu muzeum oraz biblioteka niemiecka ("Stadt Bibliothek Graudenz") która działała do 1920 roku, kiedy Grudziądz odzyskał niepodległość i powrócił do granic Polski.

Zobacz więcej w osobnym artykule: Biblioteka Miejska w Grudziądzu.

[edytuj] Muzeum w Grudziądzu

Muzeum grudziądzkie mieści się w dawnym klasztorze benedyktynek. Budynek zbudowany jest w stylu barokowym, w latach 1729-1731. Instytucja dzięki zróżnicowaniu ekspozycji umożliwia rozwój wielu różnych zainteresowań, przybliża kulturę materialną i duchową oraz daje okazję do zapoznania się z aktualnymi trendami sztuki.

Zobacz więcej w osobnym artykule: Muzeum w Grudziądzu.

[edytuj] Chóry

  • Alla Camera
  • Echo - Chór Meski
  • Maksymilianum
  • Soli Deo
  • Boni Cantores
  • Tibi Mariae

[edytuj] Kina

  • "Helios" (istniejące)
  • "Klub garnizonowy" (istniejące, nieużywane publicznie)

W najbliższym czasie w mieście planowana jest budowa Multikina.

Nieistniejące: "Energetyk", "Tivoli", "Orzeł", "Metalowiec"

[edytuj] Legendy i mity związane z Grudziądzem

[edytuj] Oblężenie Grudziądza przez Szwedów

Erik Dahlbergh, oblężenie Grudziądza przez Szwedów w 1656 r.

Legenda ta opowiada o tym, jak to przez 7 lat Grudziądzki Zamek bezskutecznie był oblegany przez Szwedów. Najeźdźca chciał poczekać, aż w mieście zabraknie pożywienia i jego mieszkańcy poddadzą się sami. Większość załogi i mieszczan była gotowa poddać się Szwedom. Pewnego dnia mieszczanin o imieniu Michałko wpadł na genialny pomysł. Do działa armatniego wsadził łeb ostatniego woła i kawałek chleba, po czym wystrzelił je na drugi brzeg Wisły, gdzie czekali Szwedzi. Gdy Ci zobaczyli, że mieszkańcy mają jeszcze tak duże zapasy żywności, że mogą nią wystrzeliwać z armaty, postanowili odstąpić od oblężenia zamku.

[edytuj] Jadwiga przy studni zamkowej

W czasie, gdy wojska Szwedzkie okupowały Grudziądz, pewna piękna mieszczanka o imieniu Jadwiga zakochała się bez pamięci w oficerze szwedzkim, z wzajemnością! Ich miłość byłą tak ogromna, że zaplanowali wspólną ucieczkę do Szwecji. Gdy usłyszał o tym ojciec Jadwigi (wielki patriota) wściekł się i kazał zamordować ukochanego córki, oczekującego Jadwigi przy zamkowej studni. Gdy wybranka serca przybyła na miejsce, przeżyła wielki szok i popadła w rozpacz widząc martwe ciało ukochanego. Zrozpaczona wrzuciła do głębokiej studni wszystkie kosztowności, przygotowane na podróż i wstąpiła do miejscowego klasztoru benedyktynek. Według legendy, do dziś dnia nikomu nie udało się jeszcze wydobyć tych skarbów.

[edytuj] Jak Mikołaj Kopernik zaprojektował kanał Trynka

Kanał Trynka

Miasto Grudziądz, położone było nad Wisłą, jednak jej wody nie nadawały się do picia. Z tego powodu mieszczanie w XIII w. doprowadzili do miasta wodę z jeziora Tuszewo, które znajdowało się na wschód od miasta. W tym celu poszerzono strugę płynącą z jeziora do Wisły. W ten sposób powstał strumień, który mógł napędzać młyny krzyżackie (stąd późniejsza nazwa Potok Młyński). Jednak wody jeziora szybko zostały wyeksploatowane, więc trzeba było znaleźć nowe źródło wody pitnej. Znaleziono je w okolicznych lasach osady Węgrowo (dziś wieś Pastwiska). W 1386 r. mieszkańcy rozpoczęli budowę 8 km kanału, noszącego nazwę Rów Hermana (od imienia swego twórcy). Po złączeniu go z Potokiem Młyńskim, kanał zapewniał wystarczającą ilość wody przez następne 150 lat. Niestety na początku XVI w. i te źródła zostały wyczerpane i w mieście zaczęło brakować wody ( co więcej wody Wisły zostały spotęgowane epidemią cholery). W marcu 1522 r. w Grudziądzu odbywał się sejmik generalny, na który 21 marca przybył Mikołaj Kopernik. Legenda mówi, że gdy wielki uczony usłyszał o kłopotach mieszkańców Grudziądza natychmiast postanowił im pomóc. Po dokładnym przestudiowaniu map okolic miasta miał zaproponować wykopanie kanału, prowadzącego wody z rzeki Osy do miasta, a dalej do Wisły. Mieszkańcy wysłali do Zygmunta I Starego prośbę o pozwolenie budowy nowego kanału, jednak dopiero jego syn, Zygmunt August, pozwolił na budowę. Oddanie Kanału Trynka do użytku nastąpiło w 1552 r. podczas pobytu króla w Grudziądzu.

[edytuj] Nieszczęśliwa miłość Katarzyny i Johana

Jezioro Tarpno

Pod koniec wieku XVI grudziądzki starosta Jan Zborowski sprowadził do miasta olenderskich osadników (mennonitów). Osiedlili się oni m.in. w Owczarkach, zakładając osadę i stawiając pierwsze domy. Pewnego roku, w Noc Świętojańską, okoliczna młodzież spotkała się nad Kanałem Trynka, gdzie wrzucano do wody wianki i tańczono przy ogniskach. Do grudziądzan dołączył młody Holender o imieniu Johan. W tłumie młodych dziewcząt zauważył piękną złotowłosą dziewczynę. Piękność nosząca imię Kasia, również dostrzegła urodziwego cudzoziemca. Młodzi zakochali się w sobie od pierwszego wejrzenia. Cóż z tego, kiedy dziewczyna była już zaręczona z Kacprem (synem młynarza z Kłódki). Miłość młodych była tak wielka, że mimo ciągłych przeciwności losu, spotykali się po kryjomu. Ich szczęście nie trwało jednak długo, ponieważ o wszystkim dowiedział się Kacper. Młynarz poprosił parobków, aby wybili Johanowi Kasię z głowy. Zaczaili się na niego i dopadli wracającego z randki. Okrutnie potraktowali młodzieńca i nieprzytomnego wrzucili do Trynki. Chłopak utonął, a gdy Kasia dowiedziała się o jego śmierci, zrozpaczona rzuciła się do wody, po czym silny prąd porwał jej młode jeszcze życie w odmęty Trynki. Do dziś dnia, w Noc Świętojańską, miejscowym rybakom na jeziorze Tarpno ukazują się duchy Kasi i Johana, które szukają się wzajemnie.

Pomnik ułana z dziewczyną

[edytuj] Imprezy kulturalne

  • W okresie Świąt Bożego Narodzenia na Rynku Głównym odbywa się Jarmark Świętego Mikołaja. Można na nim zakupić specjały z grudziądzkiego rynku spożywczego, ozdoby świąteczne oraz prezenty dla najbliższych. Można również posłuchać kolęd i piosenek świątecznych śpiewanych przez artystów na scenie.
  • Każdego roku w czasie Bożego Narodzenia na Rynku Głównym staje szopka betlejemska z żywymi zwierzętami i wysoka naturalna choinka.
  • W okolicach Jeziora Rudnickiego znajduje się miasteczko westernowe oferujące wiele atrakcji, m.in. ZOO.
  • Cyklicznie każdego roku Centrum Kultury Teatr organizuje na Błoniach Nadwiślańskich szereg imprez muzycznych, na które stara się zapraszać znane gwiazdy, takie jak: Doda, Kayah, De Mono czy Peja.
  • CKT organizuje również Lato z Muzami (występy różnych artystów, codziennie innego w nowym miejscu na Starym Mieście).
  • Każdego roku (np. 11 listopada) można zwiedzać grudziądzką Cytadelę.
  • Co roku miasto organizuje imprezę sylwestrową na parkingu przy największym targowisku (ul. Sienkiewicza).
  • Od 1989 roku corocznie odbywają się w Grudziądzu Zjazdy Kawalerzystów II RP

[edytuj] Media

[edytuj] Obecne

Pomnik Żołnierza Polskiego na Rynku Głównym

[edytuj] Historyczne

12 sierpnia 2008 w Grudziądzu rozpoczęły się zdjęcia do filmu pt. Tatarak w reżyserii Andrzeja Wajdy.[7][8]

[edytuj] Sport i rekreacja

[edytuj] Kluby sportowe

Stadion GKS Olimpii

W Grudziądzu funkcjonuje 38 klubów sportowych, które prowadzą łącznie 52 sekcje.

  • Grudziądzkie Towarzystwo Żużlowe (GTŻ Grudziądz), powołane w 2002 roku w miejsce założonego w 1979 roku Grudziądzkiego Klub Motorowego, który zakończył działalność ze względów finansowych
  • Grudziądzki Klub Sportowy "Olimpia"
  • MKS Drumed Nicrometal Grudziądz
  • Klub Wioślarski "Wisła Grudziądz"
  • Grudziądzkie Towarzystwo Piłkarskie "Nadwiślanin"
  • Uczniowski Klub Sportowy Rotmistrz MAT Premium Grudziądz
  • Uczniowski Klub Sportowy "Ruch"
  • Uczniowski Klub Sportowy "Orka"
  • Miejski Klub Sportowy "Start"
  • Klub Sportowy "Stal"
  • MMA Grudziądz
  • Autonomiczna Ludowa Kolarska Sekcja "Stal" Grudziądz
  • Aeroklub Grudziądzki
  • KS Elektryk
  • KS Stomil
  • Autonomiczna Sekcja Tenisa Stołowego OLIMPIA-UNIA
  • JKS Rywal Grudziądz
  • Grudziądzkie Towarzystwo Sportów Bilardowych
  • Klub Płetwonurków
  • Bractwo Wodniaków
  • Grudziądzkie Towarzystwo Tenisowe

W latach 80. na stadionie grudziądzkiej "Olimpii" rozegrała swoje spotkanie młodzieżowa reprezentacja Francji z Zinedinem Zidanem w składzie.[potrzebne źródło]

[edytuj] Kluby i stowarzyszenia osób niepełnosprawnych

  • Stowarzyszenie Sportowe dla Osób Upośledzonych Umysłowo "Olimpiady Specjalne - Polska"
  • Stowarzyszenie Sportowe "Sprawni - Razem"
  • KS Niepełnosprawnych Start
  • "TowPeDe" Towarzystwo Przyjaciół Downa w Grudziądzu

[edytuj] Baseny

  • Basen przy SP nr 20 (ul. Sobieskiego 20)
  • Basen przy SP nr 21 (ul. Nauczycielska 19)
  • Basen w Ośrodku Kultury Fizycznej (ul. Kalinkowa 56)
  • Baseny odkryte MORiW (ul. Za Basenem 2)
  • Baseny Solankowe (ul. Warszawska 36)

[edytuj] Inne

  • Halowy tor kartingowy DRIFT (w hali upadłego Stomilu)
  • Każdego roku w Grudziądzu odbywają się Wielkanocne Zawody Balonowe o puchar Prezydenta Grudziądza
  • Baza sportowa miasta to 4 stadiony, które razem mogą pomieścić ponad 25 tys. widzów (stadion GKS Olimpia - 12 tys., stadion GTŻ - 8 tys.), 5 hal sportowych wraz z pełnym wyposażeniem widowiskowo-sportowym (ok. 2500 miejsc), baseny kryte i otwarte oraz korty tenisowe czy strzelnice sportowe. Na terenie miasta istnieją również sauny, siłownie, ośrodki jeździeckie oraz przystanie wodne.
  • Przez Grudziądz i okolice przechodzi wiele szlaków turystycznych.
  • Lasy i grunty leśne zajmują 19,14% powierzchni miasta, a parki 3,33%. Z tych ostatnich na uwagę zasługuje Park Miejski (38,68 ha) oraz tzw. planty nad Kanałem Trynka (6,36 ha) wraz z Ogrodem Botanicznym (0,51 ha)[9].

[edytuj] Edukacja

Zobacz więcej w osobnym artykule: Lista szkół w Grudziądzu.
Budynek szkoły zawodowej w Grudziądzu

[edytuj] Planetarium

W 1964 roku w Grudziądzu powstało Planetarium i Obserwatorium Astronomiczne. Odbywają się tutaj co jakiś czas seanse i dni otwarte dla wszystkich chętnych. Grudziądzkie Planetarium i Obserwatorium Astronomiczne jest też organizatorem Ogólnopolskiego Młodzieżowego Seminarium Astronomicznego (OMSA) im. prof. Roberta Głębockiego. W 2008 roku odbył się już dwudziesty czwarty finał tego konkursu.

[edytuj] Administracja

Starostwo Powiatowe w Grudziądzu
Zobacz więcej w osobnym artykule: Prezydenci Grudziądza.

[edytuj] Osiedla Grudziądza

Osiedla Grudziądza
  • Nowe Lotnisko
  • Stare Lotnisko
  • Wielkie Tarpno
  • Nowe Tarpno
  • Małe Tarpno
  • Os. Tarpno

[edytuj] Polityka

Grudziądz posiada dwóch przedstawicieli w Sejmie:

[edytuj] Infrastruktura

[edytuj] Komunikacja

Tramwaj na ul. Konstytucji 3 Maja

Około 5 km na zachód od miasta przebiega droga międzynarodowa E75 łącząca północ z południem Polski. Przez miasto przebiegają dwie drogi krajowe: 16 - łącząca Słubice, Świecko z Warmią i Mazurami i dalej z Kaliningradem oraz krajami położonymi nad Morzem Bałtyckim, 55 (Toruń - Stolno - Grudziądz - Kwidzyn - Nowy Dwór Gdański) oraz droga wojewódzka 536 (Grudziądz - Rypin - Sierpc - Warszawa). Ważną rolę w rozwoju miasta będzie odgrywać autostrada A1, która połączy północ i południe Polski. W odległości nie przekraczającej 20 km od miasta znajdować się będą 4 węzły autostrady A1: "Warlubie", "Nowe Marzy", "Grudziądz" oraz "Lisewo". Na dzień dzisiejszy w Grudziądzu jest 379 dróg o łącznej długości 220 km, 23 mosty, 9 kładek oraz 3 wiadukty o łącznej długości ponad pół kilometra. Po grudziądzkich drogach jeździ ponad 40 tysięcy pojazdów. W mieście komunikacją osobową zajmuje się Miejski Zakład Komunikacji, który obsługujący linie tramwajowe oraz autobusowe, o łącznej długości 283 km, a także wiele różnych przewoźników prywatnych, w mieście funkcjonuje również ok. 500 taksówek. Przez Grudziądz przebiegają dwie niezelektryfikowane linie kolejowe:

Szynobus na dworcu w Grudziądzu

W mieście są 4 stacje kolejowe:

Nazwa stacji
Grudziądz
Grudziądz Przedmieście
Grudziądz Mniszek
Grudziądz Owczarki

[edytuj] Mosty

Most im. Bronisława Malinowskiego w Grudziądzu jest najdłuższym mostem drogowo-kolejowy w Polsce. Most ma 11 przęseł, a jego długość wynosi 1098 metrów[potrzebne źródło]. Oprócz najdłuższego mostu, w Grudziądzu znajdują się również pozostałośći dwóch najstarszych mostów w Polsce (z połowy i końca XIII wieku).

[edytuj] Komunikacja miejska

Zobacz więcej w osobnym artykule: Tramwaje w Grudziądzu.

Grudziądz jest najmniejszym miastem w Polsce posiadającym własną komunikację tramwajową, w mieście funkcjonują dwie linie tramwajowe (nr 1 i nr 2). Tramwaje w Grudziądzu pojawiły się już w 1896 roku.

Miejski Zakład Komunikacji w Grudziądzu korzysta z 2 linii tramwajowych , 15 autobusowych i 3 linii komercyjnych. Sieć tramwajowa jest jedną z najstarszych i najbardziej malowniczych w kraju. Jest bardzo ważna w życiu miasta, jednak nie obsługuje niektórych dużych osiedli takich jak Lotnisko, czy Mniszek. Obecnie planuje się rozbudowę sieci tramwajowej i modernizację istniejących torów[potrzebne źródło].

[edytuj] Ochrona środowiska

Prawie 20% ogólnej powierzchni miasta stanowią lasy, parki i zieleńce, na których występuje ponad 400 gatunków roślin i zwierząt.

Miejskie Wodociągi i Oczyszczalnia Sp. z o.o. w Grudziądzu to spółka założona 23 grudnia 1899 r. Działała wtedy pod nazwą Wasserwerk Graudenz. Obejmuje swym zasięgiem działania nie tylko rejon miasta, ale również Gminę Grudziądz[10].

[edytuj] Bezpieczeństwo

Zobacz więcej w osobnym artykule: Straż Pożarna w Grudziądzu.

Najstarszy dokument dotyczący pożarnictwa w Grudziądzu datuje się na 1760 rok. Powstanie Ochotniczej Straży Pożarnej w Grudziądzu było procesem, który trwał od 31 lipca 1875 do 30 maja 1876 roku. Obecnie istnieją w nim dwie jednostki Ratowniczo-Gaśnicze oraz jedna jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej.

[edytuj] Opieka zdrowotna

Na terenie miasta świadczenia zdrowotne zapewniają:

  • Wojskowa Specjalistyczna Przychodnia Lekarska
  • niepubliczne zakłady opieki zdrowotnej
  • Regionalny Szpital Specjalistyczny im. dr W.Biegańskiego (ul. Sikorskiego)
  • indywidualne praktyki lekarskie (świadczenia stomatologiczne)
  • Szpital Specjalistyczny (ul. Rydygiera)
  • Szpital Specjalistyczny (ul. Szpitalna)

W mieście znajduje się zakład karny dla kobiet, który jest największą tego typu placówką w Polsce. Przy ul. Parkowej znajdują się pierwsze w Polsce ogródki działkowe ("POD Kąpiele Słoneczne") założone przez doktora Jana Jalkowskiego w 1897 roku.

[edytuj] Cmentarze

Brama cmentarza przy ul. Cmentarnej
  • Cmentarz przy ul. Cmentarnej
  • Cmentarz Komunalny
  • Cmentarz Garnizonowy
  • Cmentarz Wojenny
  • Cmentarz Żydowski (zniszczony w czasie wojny)
  • Cmentarz Ewangelicki
  • Cmentarz Parafii Farnej
  • Cmentarz w Tarpnie (tzw. pod Nową Wsią)

[edytuj] Kościoły i związki wyznaniowe

Kościół pw. św. Mikołaja w Grudziądzu

Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzą następujące kościoły:

Kościoły katolickie