| Jaszczurki | |
 Jaszczurki z Kunstformen der Natur Ernsta Haeckela, 1904 |
|
| Systematyka | |
| Domena | eukarioty |
| Królestwo | zwierzęta |
| Typ | strunowce |
| Podtyp | kręgowce |
| Gromada | gady / zauropsydy |
| Rząd | łuskonośne |
| Podrząd | jaszczurki* |
| Nazwa systematyczna | |
| Lacertilia | |
| Günther, 1867 | |
 Systematyka w Wikispecies |
|
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|
 Legwan zielony, przedstawiciel legwanów |
|
Jaszczurki (Lacertilia, dawniej Sauria) – grupa gadów łuskonośnych obejmująca czworonożne lub beznogie zwierzęta lądowe o wydłużonym ciele, oczach posiadających powieki, mocnych szczękach i diapsydalnej czaszce. Występują na wszystkich kontynentach poza Antarktydą oraz na wielu wyspach oceanicznych. Są najliczniejszą grupą gadów obejmującą ponad 4000 gatunków.
Spis treści |
[edytuj] Taksonomia
W tradycyjnym rozumieniu grupa ta obejmuje wszystkie łuskonośne (Squamata) nie należące do węży ani do amfisben. Tak definiowane jaszczurki są taksonem parafiletycznym, ponieważ nie obejmują tych dwóch ostatnich grup, lecz obejmują ich przodków. Będąc grupą parafiletyczną, nie są wyróżniane w niektórych nowszych klasyfikacjach, m.in. w klasyfikacji ITIS[1][2].
[edytuj] Opis
Typowa jaszczurka ma ciało wydłużone zakończone różnie wykształconym ogonem. Autotomia (odrzucenie i regeneracja) ogona w różnym stopniu rozwinięta za wyjątkiem: waranów, agam, kameleonów, heloderm i niektórych legwanów. Odnóża pięciopalczaste, dobrze wykształcone jednak u wielu gatunków istnieje tendencja do redukcji kończyn. Kości żuchwy mocno zrośnięte, wobec czego mogą miażdżyć pokarm. Wszystkie uzębione o osadzeniu akro- i pleurodontycznym (patrz gady). Brzuszna strona pokryta kilkoma wzdłużnymi rzędami tarczek lub łusek. Większość gatunków jest jajorodna. Liczba jaj w złożeniu jest zależna od gatunku oraz od rozmiaru i kondycji fizycznej samicy. Helodermowate są jadowite.
Na terenie Polski żyją cztery gatunki jaszczurek:
- jaszczurka zwinka
- jaszczurka żyworodna
- jaszczurka zielona
- padalec zwyczajny (jaszczurka beznoga)
Tak jak wszystkie gady w Polsce są one objęte całkowitą ochroną. Najliczniej występuje u nas jaszczurka zwinka, a najrzadziej jaszczurka zielona, która już prawdopodobnie wyginęła.
[edytuj] Systematyka
Tradycyjnie jaszczurki klasyfikowane są w randze podrzędu Lacertilia. Nie jest to jednak klasyfikacja powszechnie akceptowana. Istnieją tendencje do podziału grupy według linii ewolucyjnych. Poniżej przedstawiono klasyfikację biologiczną prezentowaną przez ITIS:
Podrząd Autarchoglossa
- Anguidae - padalcowate
- Anniellidae - jaszczurki pierścieniowate
- Cordylidae - szyszkowcowate
- Gerrhosauridae - tarczowcowate
- Gymnophthalmidae - okularkowate
- Helodermatidae - helodermowate
- Lacertidae - jaszczurkowate
- Lanthanotidae - głuchoniowate
- Scincidae - scynkowate
- Teiidae - tejowate
- Varanidae - waranowate
- Xantusiidae - nocówkowate
- Xenosauridae - guzowcowate
Podrząd Gekkota
Podrząd Iguania
- Agamidae - agamowate
- Chamaeleonidae - kameleonowate
- Corytophanidae - hełmogwanowate
- Crotaphytidae - obróżkogwanowate
- Hoplocercidae
- Iguanidae - legwanowate
- Leiocephalidae
- Leiosauridae
- Liolaemidae
- Opluridae - madagaskarkowate
- Phrynosomatidae - frynosomowate
- Polychrotidae - długonogwanowate
- Tropiduridae - lawanikowate
Przypisy
- ↑ Lacertilia. w: Integrated Taxonomic Information System (en) [dostęp 9 listopada 2008]
- ↑ Sauria. w: Integrated Taxonomic Information System (en) [dostęp 2 listopada 2008]
[edytuj] Bibliografia
- Zwierzęta : encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005. ISBN 83-01-14344-4.
- The reptile database (en). J. Craig Venter Institute. [dostęp 9 listopada 2008].