Kiszyniów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kiszyniów
Chișinău
Ilustracja
Widok na miasto
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Mołdawia
Data założenia 1436
Burmistrz wakat
Powierzchnia 123 km²
Populacja (2014)
• liczba ludności
• gęstość

674,5 tys.[1]
5483,73 os./km²
Nr kierunkowy +373-22
Kod pocztowy MD20xx
Tablice rejestracyjne C, CU, K
Położenie na mapie Mołdawii
Mapa lokalizacyjna Mołdawii
Kiszyniów
Kiszyniów
Ziemia47°00′50″N 28°51′00″E/47,013889 28,850000
Strona internetowa

Kiszyniów (rum. Chișinău, cyryl. Кишинэу, wym. [kiʃiˈnəw]; ros. Кишинёв; ukr. Кишинів) – stolica i największe miasto Mołdawii, zamieszkiwane przez 674,5 tys. mieszkańców[1].

Miasto zajmuje powierzchnię 565 km², dzieli się na 5 sektorów: Centru, Botanica, Buiucani, Râșcani, Ciocana.

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Jedną z wersji jest, że nazwa Chișinău pochodzi od starorumuńskiego słowa chișla („źródło”) i nouă („nowy”), ponieważ miasto zostało zbudowane wokół źródła. Obecnie źródło jest zlokalizowane przy skrzyżowaniu ulic Puszkina i Albișoara.

Według Stefana Ciobanu, rumuńskiego historyka, nazwa Chișinău powstała w ten sam sposób co nazwa miasta Chișineu-Criș w zachodniej Rumunii, niedaleko granicy z Węgrami. Jego węgierska nazwa to Kisjenő, od której pochodzi rumuńska nazwa. Nazwa Kisjenő pochodzi od słowa kis „małe” i Jenő „plemię”, jednego z siedmiu węgierskich plemion, które wstąpiły do Kotliny Panońskiej w 896 i dały nazwę 21 osadom.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Kiszyniów założono w 1466 na terenie Hospodarstwa Mołdawskiego. Na przełomie XV i XVI wieku wraz z całym krajem dostał się pod panowanie Turcji. Przez wiele lat miasto było stolicą żupy (mołd., rum. județul) Lăpușna. W 1812 Kiszyniów zaanektowała Rosja[2], czyniąc je stolicą guberni besarabskiej. W 1903 w Kiszyniowie miał miejsce jeden z największych w historii pogromów ludności żydowskiej, inspirowany przez prężnie działającą w carskiej Rosji czarną sotnię (Żydzi stanowili wówczas większość mieszkańców Kiszyniowa).

W 1917 r. w Kiszyniowie rozpoczęła pracę Rada Kraju, która ogłosiła 15 grudnia autonomię Mołdawii w granicach państwa rosyjskiego[3]. Równolegle w mieście powstały rady robotnicze i żołnierskie, w których na przełomie grudnia 1917 i stycznia 1918 przewagę zyskali bolszewicy. W nocy z 13 na 14 stycznia 1918 bolszewicy przeprowadzili zbrojny przewrót w Kiszyniowie i 19 stycznia wymusili na Radzie Kraju przerwanie prac, jednak po tygodniu zostali wyparci z miasta przez wkraczające, na prośbę Rady, interwencyjne wojska rumuńskie[4]. W marcu 1918 r. Rada Kraju pod naciskiem Rumunii przegłosowała przyłączenie Mołdawii do Rumunii[5]. W rezultacie także Kiszyniów znalazł się pierwszy raz w historii w granicach rumuńskich.

W 1940, na mocy ugody niemiecko-radzieckiej, Kiszyniów wraz z Besarabią został przyłączony do ZSRR. W tym samym roku została z Tyraspolu do Kiszyniowa przeniesiona stolica Mołdawii Radzieckiej. W czerwcu 1941, w wyniku agresji Niemiec i Rumunii na ZSRR, Kiszyniów znalazł się po raz drugi w granicach Rumunii. Wtedy przez miasto przetoczyła się kolejna fala pogromów ludności żydowskiej, eliminując niemal całkowicie Żydów z tła etnicznego miasta. W 1944 Armia Czerwona wyparła wojska faszystowskie z Besarabii, a Kiszyniów ponownie stał się stolicą Mołdawskiej SRR. Po rozwiązaniu ZSRR w 1991 Kiszyniów stał się stolicą niepodległej Mołdawii.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Kiszyniów położony jest na nizinie w centrum kraju, w jednym z bardziej urodzajnych terenów (uprawa winorośli i innych owoców), nad rzeką Byk, prawym dopływem Dniestru. Kiszyniów jest jedną z najbardziej zielonych stolic Europy.

Kiszyniów leży w strefie klimatu kontynentalnego, charakteryzującego się gorącymi i suchymi latami oraz zimnymi i wietrznymi zimami. Temperatury w zimie często spadają poniżej 0 °C, ale rzadko spadają poniżej -10 °C. Latem średnia temperatura wynosi około 25 °C, ale czasami dochodzi do 35-40 °C w środku lata w centrum miasta. Mimo że opady i wilgotność w lecie są niskie, zdarzają się burze. Temperatury wiosną i jesienią wahają się w okolicach 16–24 °C. Opady w tym czasie są zwykle mniejsze niż w lecie i są częstsze, ale łagodniejsze.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

 Zobacz też kategorię: Podział administracyjny Kiszyniowa.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Kiszyniów jest siedzibą eparchii kiszyniowskiej Mołdawskiego Kościoła Prawosławnego; jej zwierzchnik stoi na czele całej Cerkwi mołdawskiej, uznającej zwierzchność Patriarchatu Moskiewskiego. Swoją siedzibę w Kiszyniowie ma również metropolia Besarabii Rumuńskiego Kościoła Prawosławnego[6]. Kiszyniów jest siedzibą biskupa katolickiej diecezji kiszyniowskiej. W Kiszyniowie znajduje się również Biuro Oddziału nadzorujące działalność Świadków Jehowy w Mołdawii[7].

Polityka i administracja[edytuj | edytuj kod]

Kiszyniów jest zarządzany przez Radę Miasta i Burmistrza Miasta, wybierane raz na cztery lata. Obecnym burmistrzem Kiszyniowa jest Dorin Chirtoacă. Jego poprzednikiem był Serafim Urecheanu. Zgodnie z mołdawską konstytucją, Urecheanu – wybrany do parlamentu w 2005 – jako poseł nie mógł dalej sprawować stanowiska burmistrza Kiszyniowa i zrezygnował z poprzednio zajmowanej funkcji.

Podczas jego 11-letniej kadencji została odrestaurowana wieża soboru Narodzenia Pańskiego oraz nastąpiła poprawa w zakresie transportu publicznego. Uruchomiono również nowe linie trolejbusowe oraz wydłużono istniejące linie, w celu polepszenia połączeń pomiędzy dzielnicami.

Pierwszym burmistrzem Kiszyniowa był Angel Nour w 1817. W 1941 urząd został zniesiony. Po upadku komunizmu i przywróceniu urzędu w 1990 pierwszym demokratycznie wybranym burmistrzem został Nicolae Costin.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Liczba ludności w poszczególnych latach[8]:

1959 1970 1971[2] 1979 1989 2004 2014[1]
258 910 415 956 374 tys. 589 140 770 948 712 218 674,5 tys.

Struktura etniczna miasta w 2004[9]:

Dane oznaczone za pomocą * są trudne do zweryfikowania. Dla bliższego zapoznania się z problemem zobacz Mołdawianie a Rumuni w artykule Mołdawianie.

Język[edytuj | edytuj kod]

Kiszyniów jest miastem dwujęzycznym. Większość mieszkańców posługuje się językiem rumuńskim i językiem rosyjskim. Większość napisów jest w języku rumuńskim.

Osobistości[edytuj | edytuj kod]

Związani z Kiszyniowem[edytuj | edytuj kod]

Mieszkali w Kiszyniowie[edytuj | edytuj kod]

Zabytki i atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Cerkiew św. Teodory z Sihli
Cerkiew św. Haralampiusza
Eternitate

Gospodarka i komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Kiszyniów jest najbardziej rozwiniętym gospodarczo miastem Mołdawii, jest też głównym węzłem transportowym. W Kiszyniowie rozwija się głównie przemysł spożywczy (liczne winiarnie), przetwórstwo warzyw i owoców, przemysł tytoniowy, tekstylny i materiałów budowlanych.

Nieopodal Kiszyniowa, 13 km na południowy wschód, znajduje się międzynarodowy port lotniczy, który w 2012 r. obsłużył 1,22 mln. pasażerów. Lotnisko zapewnia bezpośrednie połączenia z głównymi portami Europy oraz Rosji. Ponadto stacja kolejowa Kiszyniów stanowi węzeł na linii StambułMoskwa.

Edukacja i kultura[edytuj | edytuj kod]

Kiszyniów jest siedzibą 12 publicznych i 11 niepublicznych uczelni. Ponadto w Kiszyniowie mieszczą się liczne teatry, muzea i placówki kulturalne.

Sport[edytuj | edytuj kod]

W mieście swoją siedzibę ma założony w 1947 roku klub piłkarski Zimbru Kiszyniów, który swoje domowe mecze rozgrywa na stadionie Zimbru. Siedzibę ma tu również klub piłkarski Dacia Kiszyniów. Przed wojną w Kiszyniowie istniały kluby piłkarskie takie jak Mihai Viteazul Kiszyniów czy Fulgerul CFR Kiszyniów.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Numărul populaţiei stabile al Republicii Moldova la 1 ianuarie 2014, în profil teritorial. National Bureau of Statistics of the Republic of Moldova. [dostęp 21 stycznia 2015].
  2. a b c d e Encyklopedia Powszechna PWN. T. 2. G-M. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1974, s. 472.
  3. Ch. King, The Moldovans. Romania, Russia and the Politics of Culture, Hoover Institution Press, Stanford University Press, Stanford 2000, ​ISBN 978-0-8179-9792-2​, s. 33.
  4. W. van Meurs, The Bessarabian Question in Communist Historiography. Nationalist and Communist Policy and History-Writing, Columbia University Press, New York 1994, s. 63-65.
  5. Ch. King, The Moldovans. Romania, Russia and the Politics of Culture, Hoover Institution Press, Stanford University Press, Stanford 2000, ​ISBN 978-0-8179-9792-2​, s. 35.
  6. Mitropolia Basarabiei (rum.). mitropoliabasarabiei.md. [dostęp 2017-02-26].
  7. Watchtower: Biuro Oddziału w Mołdawii. jw.org. [dostęp 2017-05-20].
  8. 1. Population at the 1959, 1970, 1979, 1989 and 2004 censuses, by sex and area, in territorial aspect. National Bureau of Statistics of the Republic of Moldova. [dostęp 21 stycznia 2015].
  9. 6. Population by main nationalities, in territorial aspect. National Bureau of Statistics of the Republic of Moldova. [dostęp 21 stycznia 2015].
  10. Biserica „Înălţarea Domnului”- „Sfânta Vinere”, or. Chişinău, 31 października 2012 [dostęp 2016-09-17] (rum.).
  11. Biserica “Sf. Mucenic Haralmbie” din Chișinău, protopopiatchisinau.md [dostęp 2016-09-11].
  12. Catedrala ortodoxă Schimbarea la Faţă a Mântuitorului din oraşul Chişinău de la începuturi (1899–1902) şi până în anii pustiirii (1959-1962), csf.md [dostęp 2016-09-11].
  13. Biserica “Sf. Mare Mucenic Pantelimon”, or. Chişinău, protopopiatchisinau.md [dostęp 2016-09-11].
  14. Biserica “Sf. Cneaz Vladimir”, or. Chișinău, protopopiatchisinau.md [dostęp 2016-09-11].
  15. Ce fac comunistii in biserica, www.zdg.md [dostęp 2016-09-11].
  16. Sf. Gheorghe, 4 (colţ str. A. Iancu) – Biserica Sf. Mare Mucenic Gheorghe, www.monument.sit.md [dostęp 2017-01-30] (rum.).
  17. Rabbi Ţirilson, 8–10 – Clădirea fostei sinagogi cu azil, www.monument.sit.md [dostęp 2017-07-13] (rum.).
  18. Chisinau
  19. O istorie zbuciumată! Clădirea Primăriei Chișinău – de la edificiu rusesc, la sediul Consiliului Municipal, „Telegraph Moldova”, 5 marca 2018 [dostęp 2018-05-19] (rum.).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]


ODP | Azja
wczasy nad morzem Łeba noclegi nad morzem | Sylwester 2013 Sylwester w górach Zabawa sylwestrowa | pokoje noclegi Karwia pokoje gościnne urlop nad morzem