Numizmatyka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Strony 398–399 z dzieła Silesia numismatica oder Einleitung zu dem Schlesischen Müntz=Cabinet Gottfrieda Dewerdecka; drukarnia Johanna Gottfrieda Webera w Jaworze, 1711 r.; grafiki Christiana Winklera
Awers banknotu o nominale 20 złotych, wyemitowanego przez Bank Polski, emisja z dnia 11 listopada 1936 roku

Numizmatyka (z gr. νομισματική) – nauka pomocnicza historii, zajmująca się badaniem monet, banknotów i innych znaków pieniężnych pod względem historycznym, estetycznym, a także technicznym. W ostatnich latach coraz częściej za dział numizmatyki uważana jest polityka monetarna (zwalczanie przestępczości monetarnej, polityka emisyjna, obieg pieniądza, jako wyraz świadomych działań emitenta). Słowo numizmatyka pochodzi od greckiego nomisma[1]. Numizmatyka ma swoje początki w XIV wieku, rozwinęła się w okresie renesansu[2].

Największe w Polsce zbiory monet i medali znajdują się w muzeach narodowych w Warszawie i w Krakowie.

Główne zadania numizmatyki:

  • kolekcjonowanie i klasyfikowanie monet;
  • datowanie monet: bezwzględne; analiza znaków menniczych; połączona analiza ikonograficzna, metrologiczna i epigraficzna;
  • ustalanie kręgu użytkowników danych monet;
  • określanie dodatkowych funkcji monet;
  • wyjaśnianie i interpretacja faktów i procesów dziejowych.

Podział chronologiczny numizmatyki:

  • grecka;
  • celtycka;
  • rzymska;
  • bizantyjska;
  • Dalekiego Wschodu (m.in. Indie, Chiny, Japonia);
  • średniowieczna (w tym arabska i perska);
  • nowożytna.

Terminy szczególnie przydatne w numizmatyce średniowiecznej:

  • gatunek monety – zwykle obejmuje numizmaty o tych samych, bądź podobnych cechach metrologicznych – wadze, próbie (np. denar, grosz, talar, drachma);
  • typ monety – obejmuje numizmaty opatrzone tym samym wyobrażeniem, z reguły zamyka się w jednej emisji
  • odmiany monety – istnieją w obrębie typów, obejmują monety wybite tą samą parą stempli
  • próba – zawartość czystego kruszcu w monecie
  • renovatio monetae – stosowana już we wczesnym średniowieczu wymiana monety na nową na warunkach korzystnych dla pana menniczego
  • pan menniczy - zleceniodawca emisji.

Nauki poboczne[edytuj | edytuj kod]

  • Egzonumia – nauka zajmująca się obiektami podobnymi do monet, lecz nie będących oficjalnymi środkami płatniczymi, takimi jak wszelkiego rodzaju żetony, czy medale.
  • Notafilia – nauka zajmująca się badaniem papierowych znaków pieniężnych i banknotów. Znaczny rozwój nastąpił w latach 20., gdy zaczęto emitować niemieckie serie notgeldów. Kiedy notafilia została wydzielona jako oddzielna gałąź w 1970, zaczęto wydawać specjalistyczne katalogi i opracowania banknotów.
  • Skrypofilistyka – nowa, rozpowszechniająca się w Europie od 1975 r. forma kolekcjonowania akcji i obligacji oraz innych giełdowych papierów wartościowych.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Opracowania o charakterze monograficznym

  • D. Ejzenhart, Herby i znaki mennicze na trojakach polskich, Wrocław 2008.
  • M. Gumowski, Dzieje mennicy krakowskiej, Poznań 1927.
  • M. Gumowski, Dzieje mennicy toruńskiej, Toruń 1961.
  • M. Gumowski, Mennica gdańska, Gdańsk 1990.
  • M. Gumowski, Mennica bydgoska, Bydgoszcz 2005.
  • H. Cywiński, Dziesięć wieków pieniądza polskiego 980-1980, Warszawa 1982.
  • R. Kiersnowski, Pieniądz kruszcowy w Polsce wczesnośredniowiecznej, Warszawa 1960.
  • R. Kiersnowski, Moneta w kulturze wieków średnich, Warszawa 1988.
  • R. Kiersnowski, Wstęp do numizmatyki polskiej wieków średnich, Warszawa 1964.
  • T. Opozda, Mennica łobżenicka, Warszawa 1975.
  • H. Radzikowski, Atlas monet bitych dla ziem polskich w końcu XVIII i w XIX wieku, Warszawa 2012.
  • J. Reyman, Mennica olkuska 1779-1601, Wrocław 1975.
  • A. Suchanek, A. Kurpiewski, Katalog popularny monet polskich i z Polską związanych wybitych po roku 1915 oraz monet zastępczych władz lokalnych z ziem polskich, Gdańsk 2013.
  • S. Suchodolski, Mennictwo polskie w XI i XII wieku, Wrocław 1973.
  • J. A. Szwagrzyk, Pieniądz na ziemiach polskich X-XX w., Wrocław 1990.

Publikacje źródłowe

  • Sadowski, Rozprawy o pieniądzu w Polsce I połowy XVII wieku
  • Zagórski I. Monety dawnej Polski (teksty)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]


ODP | Azja
Forum Młodzieżowe Forum Młodzieżowe | gry dla dziewczyn gry dla dziewczyn | zobacz darmowe forum dla ciebie | Po odszkodowania powypadkowe w uk zgłoś się do doświadczonej i profesjonalnej polskiej firmy. | Monety dla Numizmatyka monety sklep numizmatyczny