Płatkonóg szydłodzioby

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Płatkonóg szydłodzioby
Phalaropus lobatus[1]
(Linnaeus, 1758)
Płatkonóg szydłodzioby
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Nadrząd neognatyczne
Rząd siewkowe
Rodzina bekasowate
Podrodzina brodźce
Rodzaj Phalaropus
Gatunek płatkonóg szydłodzioby
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

     lęgowiska

     zimowiska

Płatkonóg szydłodzioby (Phalaropus lobatus) – gatunek średniego ptaka wędrownego z rodziny bekasowatych (Scolopacidae).

Występowanie 
Zamieszkuje wybrzeża Morza Arktycznego, w Eurazji od Półwyspu Skandynawskiego po Cieśninę Beringa, w Ameryce Północnej, na Grenlandii, Svalbardzie i Islandii oraz w Szkocji. Zimuje na otwartym morzu pojawiając się na wybrzeżach: pacyficznym Ameryki Środkowej, Morza Arabskiego, afrykańskich oraz Półwyspu Malajskiego i wysp Indonezji. W Polsce nieliczny ptak spotykany na przelotach w maju-czerwcu i lipcu-październiku pojedynczo lub w małych grupkach, najliczniej nad Zatoką Gdańską. Na wybrzeżu częsty, w głębi lądu rzadko.
Cechy gatunku 
To dość oryginalny ptak jeśli chodzi o dymorfizm, zachowania godowe i opiekę na młodymi, gdyż role obu płci są odwrotne w stosunku do tych panujących u większości ptaków. W szacie godowej samica nieco większa od samca i ubarwiona bardziej jaskrawo. Wierzch ciała łupkowoczarny o szarawym nalocie, na grzbiecie rudobrązowe, podłużne kresy. Pierś szara, spód ciała biały, na szyi i bokach głowy szeroka rdzawa przepaska (kołnierz), policzki i podgardle białe. Samiec natomiast ma węższy kołnierz koloru szarobrązowego. W szacie spoczynkowej obie płci ubarwione jednakowo. Wierzch ciała szaropopielaty z białymi podłużnymi pasami, spód biały, przez oko przechodzi czarny pasek. Osobniki młodociane mają wierzch ciała brązowoczarny, a spód biały (podobnie jak osobniki dorosłe w upierzeniu spoczynkowym). Płatkonogi mają wąski dziób, a nogi szare z płatkowatą błoną pławną, od której wzięła się nazwa ptaka.
W locie widać na ciemnych skrzydłach biały pas i białe prążkowanie grzbietu w kształcie dwóch liter V zwróconych czubkami do siebie. Odzywa się przenikliwym "pit pit pit". Od płatkonoga płaskodziobego jest mniejszy i zgrabniejszy, ma poza tym czarny, ostry i cieńszy dziób. Wielkością dorównuje biegusowi zmiennemu.
Wymiary średnie 
dł. ciała ok. 17-20 cm
rozpiętość skrzydeł ok. 30-36 cm
waga ok. 20-45 g
Biotop 
Wybrzeża jezior i małych bagien w strefie tundry, na przelotach wybrzeża różnych zbiorników wodnych, stawów hodowlanych, również w głębi lądu. Zimą na pełnym morzu. W Skandynawii także na wysoczyznach.
Toki 
Na lęgowiskach ptaki są w kwietniu i maju. Samica pełni dominującą rolę w kojarzeniu się w pary. Rozpoczyna toki podnosząc się na wodzie, bijąc ze świstem skrzydłami wzlatuje do lotu godowego nad samą powierzchnią wody. Siada na wodzie i wydaje miękkim głosem wyjątkowe dźwięki. Wtedy to można usłyszeć jej słodkie zawodzenie "wedi wedi wedi". Ona też wybiera gniazdo i zajmuje się jego obroną.
Gniazdo 
W pobliżu wody, płytkie zagłębienie w kępie trawy, turzyc lub nisko nad ziemią w krzaku. Samica wyścieła je razem z samcem trawą, kawałkami liści i mchem.
Jaja 
W ciągu roku wyprowadza jeden lęg (zdarza się jednak poliandria), składając pod koniec maja lub czerwcu 3-4 brązowożółte i brązowooliwkowe jaja z ciemnobrunatnymi plamkami, większymi i gęstszymi na grubym końcu. Na tym kończy się rola samicy w okresie lęgowym.
Pisklę
Okres lęgowy
Jaja wysiadywane są od zniesienia pierwszego jaja przez okres 17-21 dni tylko przez samca (podobnie jak wychowywanie młodych), podczas gdy samica pozostaje w pobliżu gniazda. Pisklęta opuszczają gniazdo zaraz po wykluciu, usamodzielniają się po 4-5 tygodniach, a już po 2 tygodniach często są pozostawiane bez opieki. Mają rdzawożółty puch na grzbiecie przyozdobiony ciemnymi plamami i prążkami. Odloty zaczynają się od lipca i trwają do września.
Osobnik młodociany
Pożywienie 
Wodne bezkręgowce m.in. owady i ich larwy, na morzu plankton.
Zazwyczaj łowi je na powierzchni wody, po której bardzo lekko pływa (jakby siedział na dryfującym przedmiocie). Samo żerowanie jest specyficzne dla płatkonogów - pływając po wodzie kręci się wokół własnej osi i powoduje wypływanie planktonu, po czym szybko go zbiera z powierzchni tafli. Po tym też można go rozróżnić od innych siewkowców.

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

W Polsce podlega ścisłej ochronie gatunkowej[3].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Phalaropus lobatus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Phalaropus lobatus. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 6 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2014 r. poz. 1348).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]