|
|
|
|
|
Pakt Ribbentrop-Mołotow – nazwa odnoszona zarówno do samego Paktu o Nieagresji pomiędzy III Rzeszą Niemiecką i Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich z 23 sierpnia 1939 r., jak i w szczególności do tajnego protokołu dodatkowego stanowiącego załącznik do tego Paktu.
Spis treści |
[edytuj] Okoliczności podpisania paktu
Pakt został podpisany przez ministrów spraw zagranicznych obu państw - Joachima Ribbentropa i Wiaczesława Mołotowa, którzy w imieniu swoich przywódców, Adolfa Hitlera i Józefa Stalina, dokonali podziału Europy Środkowej i Wschodniej. Traktat był logicznym następstwem wcześniejszego układu o gospodarczej i militarnej współpracy zawartej w 1922 roku między Rosją a Niemcami zwanym układem w Rapallo.
Pakt miał olbrzymie znaczenie dla obu przywódców. Hitlerowi zabezpieczał front wschodni w planowanej przez niego wojnie i atak na Polskę. Stalin zaś powiększał w ten sposób strefę wpływów komunizmu.
Według pamiętników dyplomaty amerykańskiego Charlesa Bohlena i ujawnionej korespondencji dyplomatycznej ambasady USA z Sekretarzem Stanu Cordellem Hullem treść traktatu była znana rządowi Stanów Zjedoczonych[2] już 25 sierpnia 1939, dzięki przekazaniu jej Bohlenowi przez niemieckiego wojskowego i dyplomatę Hansa von Herwath.
[edytuj] Główne postanowienia paktu
- kraje bałtyckie (Estonia, Łotwa) i Finlandia staną się strefą wpływów i przyszłym terytorium ZSRR, a północna granica Litwy (z Łotwą) stanowić ma granicę pomiędzy strefami interesów Niemiec i ZSRR.
- Na obszarach należących do państwa polskiego strefy interesów Niemiec i ZSRR będą rozgraniczone wzdłuż linii rzek Narwi, Wisły i Sanu
- strona radziecka podkreśla swoje zainteresowanie Besarabią, ze strony niemieckiej stwierdza się zupełne niezainteresowanie odnośnie tego terytorium.
[edytuj] Modyfikacje ustaleń paktu w czasie późniejszym
Już w trakcie trwania II wojny światowej, 28 września 1939, kiedy doszło do spotkania nacierających z zachodu Niemców z nacierającą ze wschodu Armią Czerwoną, a los Polski był w tej kampanii przesądzony, doszło do doprecyzowania postanowień niemiecko-sowieckich. Podpisano w Moskwie traktat sowiecko-niemiecki o granicach i przyjaźni zwany drugim układem Ribbentrop-Mołotow.
Dokonano wówczas następujących modyfikacji: ZSRR zgodził się na odstąpienie Niemcom wschodniej części Mazowsza i Lubelszczyzny w zamian za zgodę Niemiec na oddanie Litwy do sowieckiej strefy wpływów. Wkrótce (10 października) Wileńszczyzna została przekazana Litwie w zamian za zgodę na stacjonowanie garnizonów radzieckich na jej terytorium. Podobne układy wymuszono 29 września i 5 października na Estonii i Łotwie.
[edytuj] Gospodarcze ustalenia paktu
Na podstawie Paktu i późniejszych umów ZSRR prowadził z Niemcami ożywioną wymianę gospodarczą i polityczną. Współpracę w zwalczaniu ruchu oporu prowadziły służby Gestapo i NKWD. W ramach różnych umów w latach 1940-1941 Niemcy otrzymały od ZSRR:
- 1,5 mln ton ziarna
- 100 tys. ton bawełny
- 2 mln ton produktów naftowych
- 1,5 mln m. sześc. drewna
- 280 tys. ton manganu
- 42 tys. ton chromu
- 350 tys. ton miedzi
- 1200 tys. ton wyrobów walcowanych
- 2700 tys. ton złomu metali kolorowych
- 30 tys. ton surowca kauczukowego
Równocześnie jednak Niemcy realizowały swoje zobowiązania w minimalnym stopniu - saldo wymiany na czerwiec 1941 wynosiło ok. 1 mld marek na niekorzyść ZSRR). Według części historyków Stalin tolerował ten stan rzeczy licząc na realizację planu inwazji Niemiec na Anglię (Operacja Lew Morski)[3].
Przypisy
- ↑ Należy zwrócić uwagę, iż granice między Polską, a Litwą zostały na tej mapie zafałszowane, bowiem wbrew ówczesnemu stanowi faktycznemu, mapa ta przedstawia Wilno i Wileńszczyznę w granicach Republiki Litewskiej.
- ↑ Charles E. Bohlen: Witness to history, 1929-1969. Londyn: Weidenfeld and Nicolson, 1973. ISBN 0-393-07476-5.
- ↑ Tadeusz Konecki: Labirynt dezinformacji w drugiej wojnie światowej. Warszawa: Książka i Wiedza, 2007. ISBN 978-83-05-13506-1.
[edytuj] Bibliografia
- Sławomir Dębski Między Berlinem a Moskwą. Stosunki niemiecko-sowieckie 1939-1941 ,Warszawa 2007 , wyd. II poprawione, Polski Instytut Spraw Międzynarodowych ISBN 978-83-89607-08-9
[edytuj] Zobacz też
- agresja ZSRR na Polskę 1939
- IV rozbiór Polski
- Linia Mołotowa
- Zapadnaja Lica
- Polsko-brytyjski układ sojuszniczy
- Układ w Rapallo
[edytuj] Linki zewnętrzne
- dokumenty do stosunków sowiecko - niemieckich 1939 - 1941( korespondencja dyplomatyczna i wszystkie tajne dokumenty), strona Yale University
- niemiecki tekst Paktu w publikacji NS-Archiv, Dokumente zum Nationalsozialismus
