Skrót: WP:KOP U podstaw projektu internetowego jakim jest Wikipedia leży umożliwienie każdemu w nieskrępowany sposób wykorzystywanie wszelkich tekstów i plików multimedialnych (grafik, zdjęć, muzyki itp.) w zupełnie dowolnych celach, także komercyjnych, bez konieczności wnoszenia opłat i pytania o zgodę właścicieli praw autorskich do tych materiałów.
[edytuj] Filozofia wolnych licencji
Aby dowolne wykorzystanie treści było możliwe Wikipedia wykorzystuje kilka tzw. wolnych licencji. Sama Wikipedia, ani też instytucja, która za nią prawnie odpowiada, czyli Wikimedia Foundation nie są właścicielami praw autorskich do udostępnianych materiałów. Jednakże, każdy autor piszący w Wikipedii czy wstawiający plik multimedialny musi zgodzić się nieodwołalnie na objęcie swojej twórczości jedną z wcześniej wspomnianych licencji.
[edytuj] Wolność...
Za wolne licencje uważamy te, które zezwalają na:
- dowolne kopiowanie – każdy musi mieć prawo do wykonania tylu kopii źródłowego materiału ile mu potrzeba, stosując do kopiowania dowolne środki techniczne
- dowolną redystrybucję, w tym również w celach komercyjnych – można zatem np: stworzyć wyciąg z Wikipedii i sprzedawać go w formie książkowej bez wnoszenia żadnych opłat autorom wybranych artykułów, albo użyć zdjęcie pobrane z Wikipedii na okładce swojej książki
- dowolne przeróbki – każdy może przerobić źródłowe materiały wg własnego uznania – np.: przekadrować zdjęcie lub zrobić fotomontaż, albo wpleść fragment tekstu z Wikipedii do swojego opracowania czy reportażu
Jeśli licencja zabrania którejś z tych czynności to nie uważamy jej za "wolną" i dlatego jej nie stosujemy.
Szczególnie popularna jest licencja GNU FDL, którą objęte są dokładnie wszystkie teksty w Wikipedii, oraz licencja Creative Commons CC-BY-SA, często stosowana do zdjęć i grafik. Oprócz tego, za "wolne" uważamy też materiały, które na mocy prawa autorskiego albo wolą ich twórców znajdują się w domenie publicznej (ang. Public domain).
[edytuj] ... ale pod pewnymi warunkami
Wolne licencje zezwalając na wiele różnych działań, które normalnie są zabronione przez prawo autorskie nakazują jednak zachowywać przy tych działaniach pewne zasady. Na ogół wymagają one podania na każdej kopii materiału wyraźnej i dobrze widocznej dla czytelnika dokładnej informacji o:
- źródle i autorach (czyli tzw. warunek atrybucji)
- o tym na jakiej konkretnie licencji dostępny jest dany materiał (warunek określenia licencji)
niektóre licencje oprócz tego:
- zakazują przenoszenia skopiowanych materiałów pod inną licencję (warunek zachowania licencji)
- nakazują objąć tą samą licencją materiały, które powstały w wyniku przeróbki materiałów źródłowych (warunek przeniesienia licencji)
Oprócz tego licencje te mają wiele innych, mniej istotnych wymagań, o których należy jednak także wiedzieć, gdy kopiuje się materiały, które są nimi objęte.
Warunki te, choć na pozór sprzeczne z pojęciem "zupełnej wolności" chronią udostępnione w ten sposób materiały przed "zawłaszczeniem", aby na zawsze pozostały one rzeczywiście wolne. Np. zasada podania źródła i autorów oraz warunek przeniesienia licencji powoduje, że gdy ktoś skopiuje nasze zdjęcie, a następnie podda je przekadrowaniu, nie będzie mógł wynikowego dzieła przypisać wyłącznie sobie i żądać od nas w przyszłości opłaty za jego wykorzystanie. Warto zwrócić uwagę, że proste zrzeczenie się wszelkich praw autorskich do swojego dzieła nie gwarantuje, że w przyszłości ktoś nie przypisze sobie do niego praw autorskich, po jego drobnej przeróbce.
[edytuj] Co z tego praktycznie wynika
- Po pierwsze – jeśli chcemy coś skopiować z Wikipedii nie musimy się nikogo pytać o zgodę.
- Po drugie – musimy się dowiedzieć na jakiej licencji jest udostępniony materiał, który chcemy skopiować i zapoznać się z warunkami tej licencji.
- Po trzecie – musimy się do tych warunków w pełni dostosować.
- Po czwarte – jeśli warunki danej licencji nam nie odpowiadają, możemy spróbować dotrzeć do autorów i poprosić ich o zmianę licencji - często jest to jednak trudne do wykonania.
[edytuj] Korzystanie z tekstu artykułów i innych materiałów na licencji GNU FDL
Teksty w Wikipedii są udostępniane wyłącznie na licencji GNU FDL. Nie należy raczej liczyć, że można nakłonić autorów do jej zmiany, gdyż artykuły w Wikipedii są pisane grupowo i często przez zupełnych anonimów, do których nie ma szansy dotrzeć.
Licencja GNU FDL wymaga, aby dołączyć w widoczny dla czytelnika sposób do kopii artykułów z Wikipedii:
- pełen tekst licencji w angielskim oryginale (jest ona dostępna na stronie: http://www.gnu.org/copyleft/fdl.html)
- informację o tym, że skopiowany tekst jest objęty licencją GNU FDL
- dokładną informację o źródle w postaci linku do oryginalnego artykułu w Wikipedii
- informację o autorach
Dotyczy to zarówno kopiowania całych tekstów artykułów jak również ich części, chyba, że kopiowanie odbywa się na tzw. prawie cytatu.
Jeśli tekst z Wikipedii nie jest bezpośrednio skopiowany, lecz jakoś przerobiony (np. przez włączenie do większej treści) utwór w ten sposób stworzony musi również być objęty licencją GNU FDL i muszą do niego być dołączone wszystkie informacje, tak jak do dosłownej kopii artykułu. Dokładnie w ten sam sposób licencja ta traktuje także tłumaczenia tekstów. Są one w jej świetle "przeróbkami" oryginalnego tekstu i dlatego trzeba je objąć tą samą licencją.
Nie istnieje natomiast obowiązek dołączania do kopii artykułu strony tytułowej Wikipedii i innych tzw. sekcji niezmiennych, czego formalnie licencja GNU FDL wymaga, gdyż Wikipedia nie posiada takowych.
[edytuj] Korzystanie na stronach WWW
W przypadku kopiowania tekstów artykułów z Wikipedii na stronach WWW sprawa jest stosunkowo prosta. Wystarczy bowiem umieścić na dole lub na górze kopii następujący tekst:
źródło: artykuł [XXX] w Wikipedii, licencja: [GNU FDL], autorzy: [wikipedyści]
przy czym należy to tak zrobić, aby po kliknięciu na [XXX], [GNU FDL] i [wikipedyści] czytelnik był kierowany odpowiednio do oryginalnego tekstu artykułu, lokalnej kopii tekstu licencji i historii zmian danego artykułu.
Przykład poprawnego użycia materiału z Wikipedii: [1]
Identyczne zasady odnoszą się też do kopiowania i umieszczania na swojej stronie plików multimedialnych pochodzących z Wikipedii.
[edytuj] Korzystanie "off-line"
W przypadku kopii materiału, który zamierza się rozprowadzać poza internetem – np. w formie drukowanej lub na płycie DVD – konieczne jest dołączenie do każdej kopii: tekstu licencji GFDL, informacji o autorach i źródle oryginału oraz fakcie, że jest on objęty tą licencją, stosując te same techniki kopiowania jakie były zastosowane do stworzenia kopii.
Np. jeśli drukujemy artykuł z Wikipedii to musimy dołączyć do niego wydrukowany tekst licencji w oryginale oraz informacje o autorach, źródle i fakcie, że nasza kopia jest objęta również licencją GNU FDL.
[edytuj] Korzystanie z plików multimedialnych na GNU FDL
Dokładnie te same zasady odnoszą się także do plików multimedialnych, które są udostępniane w Wikipedii. Jeśli zatem chcemy np. dołączyć do naszej książki jako ilustrację zdjęcie pobrane z Wikipedii, które jest udostępnione na GNU FDL, to musimy do tej książki dołączyć także tekst licencji, informacje o źródle, autorach, itd.
Jest to szczególnie uciążliwe, gdy zależy nam tylko np. na jednym zdjęciu. W odróżnieniu jednak od tekstów, zdjęcia mają zwykle tylko jednego autora. Możemy zatem próbować go odnaleźć i nakłonić do udostępnienia nam tego zdjęcia na innych zasadach. Jak to zrobić jest omówione w sekcji Jak znaleźć autora pliku i nakłonić go do zmiany licencji.
[edytuj] Korzystanie z plików multimedialnych udostępnianych na innych licencjach
[edytuj] Metryczka pliku
Każdy plik multimedialny w Wikipedii zawiera stronę ze swoim opisem. Stronę tę można wywołać w przypadku grafik i zdjęć przez proste kliknięcie w nie. Wyświetla się wtedy strona z dużą wersją obrazka oraz z jej "metryczką". Metryczka ta zawiera zwykle następujące informacje:
- dokładną nazwę pliku, w której jest zapisany ten obrazek (4)
- opis co zawiera plik, kto go wykonał i kiedy (6)
- licencję na jakiej jest udostępniony w Wikipedii (7)
- listę stron, w których został użyty (8).
Z tego wszystkiego oczywiście najważniejsza jest informacja o licencji. Jest ona umieszczona w specjalnym szablonie, w którym są zazwyczaj linki do oryginalnego tekstu tej licencji i kilka dodatkowych informacji, ułatwiających ew. wykorzystanie tego pliku.
[edytuj] Licencja CC-BY-SA i inne CC
Najczęściej (oprócz GNU FDL) stosowaną licencją w Wikipedii jest CC-BY-SA, o czym informuje następujący szablon:
   |
Ten plik udostępniony jest na licencji Creative Commons Attribution ShareAlike 2.5. |
Ten tajemniczy skrótowiec znaczy:
- CC – jest to licencja stworzona przez organizację o nazwie Creative Commons
- BY – wymagana jest atrybucja, czyli podanie pełnej listy autorów i źródła pliku
- SA – wymagane jest zachowanie licencji, tzn. ew. modyfikacja tego pliku musi być udostępniona na tej samej licencji
Oprócz tego licencja ta daje pełną wolność w dysponowaniu, kopiowaniu i modyfikowaniu materiałów nią objętych, w tym również w celach komercyjnych, czyli jej działanie jest bardzo zbliżone do GNU FDL.
Jest ona jednak prostsza do stosowania, ponieważ:
- po pierwsze – nie trzeba dołączać do pliku pełnego tekstu licencji – wystarczy podać do niej link
- po drugie – nie trzeba podawać linku do tekstu angielskiego – można podać do tekstu w kilku innych językach, w tym również do tekstu polskiego
- po trzecie – nie ma żadnych dodatkowych wymagań, np: dołączania do pliku sekcji niezmiennych.
W praktyce, w przypadku zarówno materiału użytego na stronie WWW, jak i w dowolnej formie "off-line" sprawę załatwia dołączenie do pliku w sposób widoczny dla czytelnika następującego tekstu:
@copy; [Lista autorów] Źródło: [Link lub inna forma opisu źródła] Ten utwór jest dostępny na [licencji Creative Commons] (http://creativecommons.org/licenses/by/2.5/pl/) Uznanie autorstwa 2.5 Polska
Oprócz tego zwyczajowo (choć nie jest to obowiązkowe) dołącza się do opisu znaczek symbolizujący tę licencję.
W Wikipedii dopuszczalna jest też licencja:
- CC-BY – czyli wymagająca podania źródła i autorów, ale nie wymagająca obejmowania modyfikacji tą samą licencją
Wszystkie pozostałe licencje Creative Commons nie są dopuszczalne. W szczególności nie są dozwolone licencje "NC" i "ND" – to jest zabraniające wykorzystania komercyjnego lub modyfikowania objętych nimi plików.
[edytuj] Inne licencje
Oprócz GNU FDL i CC-BY oraz CC-BY-SA, dopuszczalne są jeszcze inne licencje. Ich lista nie jest zamknięta, gdyż ciągle pojawiają się nowe. Opis wszystkich licencji dozwolonych w Wikipedii znajduje się na stronie Wikipedia:Opisy licencji grafiki.
Są to m.in.:
[edytuj] FAL
 |
To dzieło sztuki jest udostępnione na licencji Free Art License. Można je swobodnie modyfikować oraz rozpowszechniać zgodnie z warunkami tej licencji. |
czyli licencja Free Art. Jest to licencja w duchu podobna do GNU FDL, ale lepiej dostosowana do dzieł sztuki. Daje ona takie same prawa jak GNU FDL, tj. możliwość dowolnego kopiowania, dystrybucji i modyfikacji objętego nią dzieła. Ustala ona jednak bardziej precyzyjnie jaki tekst należy dołączyć do dzieła. Brzmi on dokładnie:
[Oryginalny opis dzieła] [Opis jego modyfikacji] Prawa autorskie © [data] [nazwa autorów lub artystów] Copyleft: to dzieło sztuki jest wolne, możesz je rozprowadzać i/lub modyfikować zgodnie z warunkami Licencji Free Art. Wzór tej licencji możesz znaleźć na stronie Copyleft Attitude http://artlibre.org jak również na innych stronach.
[edytuj] Copyrighted Free Use
 |
Właściciel praw autorskich do tego pliku pozwala wszystkim na wykorzystywanie tej grafiki w dowolnym celu.
Do własnych prac zaleca się użycie {{PD-self}} |
Jest to pseudolicencja, w której autor pozostawia sobie prawa autorskie do pliku, ale daje jednocześnie pełną swobodę do korzystania z niego. Nie wymaga zatem ani podania informacji o źródle ani o autorze, zezwala na dowolne modyfikowanie i udostępniania modyfikacji pod dowolnymi innymi licencjami. Wymagane jest tylko - przy kopii dosłownej podanie informacji do kogo należą prawa autorskie do oryginalnego pliku.
[edytuj] Copyrighted Free Use Provided That
Inną odmianą tej pseudolicencji jest:
|
Właściciel praw autorskich do tego pliku pozwala wszystkim na wykorzystywanie tej grafiki w dowolnym celu przy zaznaczeniu, że tu należy podać warunki. |
która pozwala na dowolne dysponowanie objętym nią plikiem ale po spełnieniu określonych, wyłożonych osobiście przez autora warunków; w ramach Wikipedii warunki te nie mogą być jednak sprzeczne z podaną w pierwszej sekcji tego tekstu definicją "wolności użytkowania".
[edytuj] Atrybucja
Dopuszczalna jest w Wikipedii rezygnacja z wszelkich warunków używania plików oprócz obowiązku "atrybucji":
|
Właściciel praw autorskich do grafiki zezwala na jej dowolne użycie pod warunkiem, że autor zostanie wskazany we właściwy sposób. Dozwolone jest kopiowanie, modyfikacja, użycie komercyjne i dowolne inne użycie tej grafiki.
Do własnych prac zaleca się użycie {{self|cc-by-2.5}} |
czyli podania źródła i autora pierwotnego pliku.
Gdy natrafimy na plik opisany w ten sposób możemy zrobić z nim wszystko, pod warunkiem, że podamy przy nim w dowolny sposób informację o źródle i pierwotnym autorze.
[edytuj] Pliki w domenie publicznej
Domena publiczna to ogół twórczości, która z różnych powodów nie jest w ogóle objęta niczyimi prawami autorskimi.
Nieoficjalnym znakiem, którym są opatrywane w Wikipedii pliki znajdujące się w domenie publicznej jest:
Pliki mogą się znaleźć w domenie publicznej z wielu różnych powodów, m.in:
- bo zgodnie z polskim prawem - wszelkie prawa autorskie ustają w 70 lat po śmierci twórcy dzieła - w innych krajach ten limit czasowy jest inny (np: w Izraelu jest to tylko 50 lat.). W UE i USA jest to również 70 lat;
- bo dzieło jest w domenie publicznej na podstawie zapisów prawa danego kraju - np: w USA w domenie publicznej są automatycznie wszelkie dzieła wykonane na zamówienie rządu tego kraju za pieniądze podatnika; w Polsce w domenie publicznej są teksty wszystkich państwowych aktów prawnych, a także wzory urzędowych symboli stosowanych przez wszelkie organa państwa (np: oficjalne herby miast);
- bo tak postanowił pierwotny właściciel praw autorskich do danego dzieła.
W Wikipedii pliki dostępne na zasadzie domeny publicznej są opatrywane specjalnymi szablonami, które informują dlaczego uznano, że są one w tej domenie. Przykład:
|
Na podstawie art. 4 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631) nie stanowią przedmiotu prawa autorskiego akty normatywne, ich projekty, urzędowe dokumenty, materiały, znaki i symbole. Powyższa grafika należy do tej grupy, a zatem nie jest przedmiotem prawa autorskiego (należy więc do domeny publicznej). |  |
Pliki w domenie publicznej można wykorzystywać w zupełnie dowolny sposób i nie ma nawet obowiązku podawania jego źródła i autorów.
[edytuj] Pliki o nieznanej lub prawdopodobnie błędnie przypisanej licencji
Ze względu na naturę Wikipedii jest w niej obecna zawsze pewna, niewielka liczba niedawno załadowanych przez użytkowników plików, których status prawny jest nieznany, gdyż osoba ją wstawiająca nie podała kluczowych informacji o jego pochodzeniu lub zapomniała określić na jakiej licencji go udostępnia, lub też pojawiło się podejrzenie, że plik został "skradziony" czyli umieszczony w Wikipedii bez wiedzy i zgody prawowitego właściciela praw autorskich.
Informuje o tym specjalny szablon:
 |
Stan prawny tej grafiki nie jest znany Wykorzystywanie tej grafiki w artykułach Wikipedii i poza nią nie jest zalecane. Jeśli informacja o licencji nie zostanie uzupełniona, ta grafika będzie usunięta z Wikipedii. Po dodatkowe informacje zgłoś się do wikipedysty, który załadował ten plik na serwer - możesz wstawić zawiadomienie do jego dyskusji: == [[:Pomoc:Kopiowanie z Wikipedii]] == Informacje o autorze tej grafiki zostały podane, brak jednak informacji o prawach autorskich. Możliwe, że prawa autorskie do tej grafiki wygasły (public domain). Jeśli dysponujesz informacjami o stanie prawnym tej grafiki, wpisz je, po czym usuń niniejszą informację. Jeśli grafika ta jest chroniona prawami autorskimi i nie jest udostępniona na licencji zgodnej z zasadami Wikipedii, poinformuj nas o tym. Dziękujemy. Dodane: ?
Zobacz instrukcję, jak dodać informację o licencji. |
Gdy odnajdziemy taki plik nie powinniśmy go kopiować i używać do własnych celów - przynajmniej do czasu wyjaśnienia sprawy jego licencji. Pliki takie, o ile sprawa się nie wyjaśni, są z Wikipedii po pewnym czasie usuwane a osobie, które go wstawiła jest zwracana uwaga, aby więcej tego nie czyniła.
[edytuj] Naruszenia praw autorskich
Oprócz tego w Wikipedii można natknąć się na pliki, które aktualnie są jawnie podejrzewane o naruszenia praw autorskich - gdyż ktoś z wikipedystów znalazł tę samą grafikę lub plik w serwisie internetowym lub wydawnictwie papierowym, które jest objęte czyimiś "twardymi" prawami autorskimi. Informuje o tym szablon:
 |
 Zawartość tej strony może naruszać prawa autorskie Jeżeli oznaczyłeś tę stronę jako podejrzaną o naruszenie praw autorskich, dodaj link do sekcji zgłoszone artykuły na WP:NPA:
Tekst źródłowy prawdopodobnie pochodzi ze strony:
Link do tej strony został dodany do Wikipedia:Lista NPA.
|
Oczywiście takiego pliku nie wolno kopiować do czasu wyjaśnienia sprawy. Pliki tak oznakowane trafiają na specjalną listę WP:NPA, a następnie do właściciela praw autorskich jest wysyłane zapytanie o zgodę na objęcie go jedną z wolnych licencji. Pliki takie nie są od razu kasowane, gdyż czasami zdarza się, że zostały one załadowane przez osobę, która ma do nich pełne prawa autorskie, ale nie wie, że aby umieścić ten plik w Wikipedii musi go objąć jedną z wolnych licencji. W przypadku braku zgody lub niemożności skontaktowania się z właścicielem pliku - są one usuwane.
[edytuj] Multilicencjonowanie
Większość wolnych licencji nie dopuszcza możliwości nagłego odstąpienia od ich warunków przez właściciela praw autorskich. Jeśli raz udostępniliśmy plik na licencji GNU FDL nie możemy nagle oświadczyć, że się z tego wycofujemy i np: zażądać pieniędzy od wszystkich, którzy go skopiowali.
Dzięki temu jednak, że autor po udzieleniu zgody na udostępnianie swojego dzieła na jednej z wolnych licencji pozostaje nadal właścicielem praw autorskich, może on jednocześnie udostępnić to dzieło na innej licencji, nawet jeśli licencje te są wzajemnie sprzeczne.
W istocie, wielu autorów Wikipedii udostępnia pliki na wielu licencjach na raz - szczególnie częste jest jednoczesne udostępnianie na licencjach GNU FDL i CC-BY-SA. Gdy napotkamy plik opisany kilkoma szablonami wolnych licencji na raz, możemy sami wybrać tę, która nam bardziej odpowiada.
Warto zauważyć, że nie dotyczy to przypadków, gdy autor zdecydował się przenieść swoje dzieło do domeny publicznej. Wówczas rezygnuje on z wszelkich praw autorskich - nie może on więc już udostępnić jednocześnie swojego dzieła na jednej z wolnych licencji.
[edytuj] Jak znaleźć autora pliku i nakłonić go do zmiany licencji
Jeśli nie odpowiadają nam warunki licencji na jakiej został udostępniony interesujący nas plik, możemy zawsze odszukać i poprosić jego autora o udostępnienie nam go na innych zasadach. Oto prosta instrukcja jak to zrobić:
- klikamy na obrazek lub link do interesującego nas pliku multimedialnego
- pokazuje się nam metryczka tego pliku
- na samym dole tej metryczki jest tabela, w której jest link do strony osobistej osoby, która umieściła interesujący nas plik w Wikipedii
- klikamy na ten link - jeśli mamy szczęście - osoba ta napisała na swojej stronie osobistej parę słów o sobie i być może dodała nawet informację jak się z nią skontaktować (np: numer Gadu-Gadu, adres e-mail itp.)
- jeśli nie - klikamy na zakładkę "dyskusja" i piszemy tam prośbę o skontaktowanie się z nami.
Ze względu na to, że Wikipedia nie gromadzi żadnych danych osobowych swoich edytorów, oprócz tych, które oni sami zechcą napisać na swojej stronie osobistej - nie ma sensu wysyłać do nas próśb o podanie tych danych. My ich po prostu nie posiadamy, a nawet jeślibyśmy je posiadali, nie podamy ich, gdyż szanujemy prywatność naszych edytorów.
ODP | Europa | Wikipedia | Azja | Healthy Blogs
Variety Lab | John Williams | Usher | Christian Walz | fitness