Republika Środkowoafrykańska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
République centrafricaine
Republika Środkowoafrykańska
Flaga Republiki Środkowoafrykańskiej
Herb Republiki Środkowoafrykańskiej
Flaga Republiki Środkowoafrykańskiej Herb Republiki Środkowoafrykańskiej
Dewiza: (fr.) Unité, Dignité, Travail
(Jedność, Godność, Praca)
Hymn:
La Renaissance
Położenie Republiki Środkowoafrykańskiej
Język urzędowy francuski, sango (narodowy)
Stolica Bangi
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent Faustin-Archange Touadéra
Szef rządu premier Simplice Sarandji
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
45. na świecie
622 984 km²
~0%
Liczba ludności (2017)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
115. na świecie
5 625 118[1]
9 osób/km²
PKB (2016)
 • całkowite 
 • na osobę

1,756 mld USD[2]
382 USD
PKB (PSN) (2016)
 • całkowite 
 • na osobę

3,211 mld dolarów międzynar.[3]
699 dolarów międzynar.
Jednostka monetarna frank CFA (XAF)
Niepodległość od Francji
13 sierpnia 1960
Strefa czasowa UTC +1
Kod ISO 3166 CF
Domena internetowa .cf
Kod samochodowy RCA
Kod samolotowy TL
Kod telefoniczny +236
Mapa Republiki Środkowoafrykańskiej

Republika Środkowoafrykańska (fr. République centrafricaine, sango Ködörösêse tî Bêafrîka) – państwo śródlądowe w środkowej Afryce, w dorzeczach rzek Konga i Szari. Graniczy z Kamerunem, Czadem, Sudanem, Sudanem Południowym, Demokratyczną Republiką Konga i Kongiem.

1 grudnia obchodzone jest święto narodowe, Dzień Republiki, w rocznicę proklamowania republiki.

Geografia[edytuj]

Krajobraz naturalny[edytuj]

Kraj położony w środkowej części Afryki, prawie całkowicie na wyżynie Azande[4]. Wyżyna obniża się na północy w kierunku jeziora Czad, zmieniając się w płaskie, częściowo zabagnione tereny równinne. W rejonie północno-zachodnim wznosi się masyw Yadé, a na północnym wschodzie Bongo.

  • najniżej położony punkt – rzeka Ubangi 335 m n.p.m.
  • najwyżej położony punkt – góra Ngaoui 1420 m n.p.m.[5]

Naturalną szatę roślinną kraju stanowią na południu wilgotne lasy równikowe zamieszkane przez wiele gatunków małp (m.in. przez goryle)[4] oraz na północy sawanna trawiasta z nielicznymi drzewami, będąca siedliskiem dla bawołów, słoni, antylop, hien[4]. W dolinach rzek znajdują się lasy galeriowe, w których żyją krokodyle i hipopotamy[4].

Klimat[edytuj]

W północnej części kraju panuje klimat równikowy wilgotny i suchy, z występującymi na zmianę porami deszczową i suchą. Reszta kraju znajduje się pod wpływem klimatu równikowego wilgotnego. Na północy kraju ilość opadów w ciągu roku nie przekracza 900 mm[4]. Średnia temperatura waha się od 25–30 °C[4]. Na południu suma opadów waha się od 1500 do 1800 mm[4]. Średnia temperatura waha się od 24-28  °C[4].

Ochrona środowiska[edytuj]

W Republice Środkowoafrykańskiej mieszczą się 3 parki narodowe[4]. W parkach narodowych chroni się głównie żyrafy i goryle nizinne[5].

Historia[edytuj]

Tereny współczesnej Republiki Środkowoafrykańskiej pierwotnie zamieszkiwały ludu Bantu i Pigmeje Binga. Od XVI wieku trwały migracje kolejnych ludów, w tym Baja i Banda. Lokalna ludność ponosiła duże straty wskutek wywozu niewolników, co do dzisiaj ma wpływ na zaludnienie kraju. W połowie XIX wieku część terytorium kraju było zależne od państw Wadaj i Dar Fur. Pod koniec XIX wieku część północno-wschodnią i wschodnią kontrolowały oddziały mahdystów z Sudanu[6]. Od schyłku XIX wieku postępowała penetracja i podbijanie przez ekspedycje francuskie. W 1889 roku utworzono posterunek wojskowy Bangi, który stał się centrum administracyjnym. Pełną kontrolę nad Afryką środkową Francja przejęła około 1911 roku, choć jeszcze w późniejszych czasach dochodziło do walk z tubylcami. Prawo eksploatacji zasobów kolonii należało do wielkich kolonii. Wyzysk i niehumanitarne traktowanie ludności (praca przymusowa) prowokowały zbrojny opór mieszkańców. W 1944 roku kolonia uzyskała ograniczoną autonomię, a w 1946 roku status terytorium zamorskiego Francji[6].

W 1949 roku utworzono Ruch Rozwoju Społecznego Czarnej Afryki, organizację działającą na rzecz niepodległości kraju. W 1958 roku w wyniku referendum powstała autonomiczna Republika Środkowoafrykańska w składzie Wspólnoty Francuskiej. Prezydentem republiki został Barthélemy Boganda. W 1959 roku rolę prezydenta i przywódcy rządzącej partii objął David Dacko. W 1960 roku kraj uzyskał pełną niepodległość. Republika utrzymywała wszechstronną współpracę gospodarczą, polityczną i wojskową z Francją. W 1962 roku wprowadzono system jednopartyjny. W 1966 roku miał miejsce zamach stanu w wyniku którego władze objął generał Jean-Bédel Bokassa. W 1976 roku Bokassa proklamował Cesarstwo Środkowoafrykańskie i mianował się cesarzem Bokassą I. Łamanie praw człowieka, morderstwa, a w szczególności masakra na uczestnikach protestów uczniowskich spowodowały wstrzymanie pomocy dla kraju i jego izolację. W 1979 roku Dacko korzystając z pomocy wojsk francuskich przeprowadził pucz który obalił Bokassę[6].

Dacko przywrócił republikę i rządy cywilne. Umożliwił powstanie licznych partii politycznych, zwolnił więźniów politycznych i założył Środkowoafrykański Związek Demokratyczny którego przewodniczącym został. W styczniu 1981 roku wprowadzono nową konstytucję a marcowe wybory prezydenckie wygrał Dacko nieznaczną większością głosów. Wyniki wyborów zaskarżyła opozycja. Na niepokoje społeczne rząd odpowiedział kilkukrotnym wprowadzaniem stanu wyjątkowego i ograniczaniem działalności partyjnej. Pomimo pomocy finansowej Francji utrzymywał się kryzys gospodarczy, który pogarszały klęski żywiołowe i napływ uchodźców z sąsiedniego Czadu[6]. Dacko został obalony 20 września 1981 przez generała André Kolingbę. Kolingba wprowadził dyktaturę monopartyjną (Środkowoafrykańskie Zrzeszenie Demokratyczne) i objął funkcję szefa państwa i rządu. W wyniku nacisków opozycji w 1991 Kolingba zgodził się wprowadzić system wielopartyjny i przeprowadzić wolne wybory oraz zrezygnował z przewodzenia partią[6].

Wybory z 1992, które wygrał Kolingba, zostały uznane za nieważne. Wybory w 1993 wygrała opozycja, a prezydentem został Ange-Felix Patasse, który został obalony w 2003 przez François Bozizé. Bozizé zawiesił konstytucję i rozwiązał parlament obiecując równocześnie przeprowadzenie nowych wyborów, które odbyły się w roku 2005. Rządy Bozizé charakteryzowały ciągłe napięcia pomiędzy nim a licznymi rebeliantami[7]. Jednym z pierwszych zadań François Bozizé było wzmocnienie gwardii przybocznej przy osłabieniu rządowej armii (na wzór wielu afrykańskich dyktatorów)[8].

François Bozizé

24 stycznia 2011 roku odbyły się wybory prezydenckie. Głównymi kandydatami byli François Bozizé oraz obalony przez niego w 2003 r. były szef państwa Ange-Felix Patasse[9]. Wybory były przez długi czas przekładane. Kampania wyborcza rozpoczęła się 10 stycznia. Podczas kampanii wyborczej opozycja skarżyła do sąsiedniego Kamerunu o łamanie demokracji. Wybory były obserwowane przez Unię Europejską i Unię Afrykańską[10]. Do wyborów zarejestrowało się 1,8 miliona obywateli[10]. Poważnym problemem był brak kart do głosowania oraz brak nazwisk głosujących przy listach[10].

Rebelianci z 2007 roku

W grudniu 2012 roku została utworzona koalicja Seleka, która miała na celu obalić prezydenta kraju, który nie przeprowadził kluczowych reform. Seleka jest organizacją skupiającą wokół siebie różne formacje, które wcześniej ze sobą walczyły[7]. Przywódcą nowej organizacji został Michel Djotodia[11]. Zapowiedział, że będzie tymczasowo korzystał z prawa absolutnego, a w ciągu trzech lat przeprowadzi wolne wybory[11]. 28 grudnia 2012 roku tymczasowo zawiesiła działalność ambasada Stanów Zjednoczonych[12]. Kilka dni wcześniej ambasada francuska w Bangi została obrzucona kamieniami podczas odbywającej się przed nią demonstracji[12].

11 stycznia 2013 roku zostało podpisane porozumienie pomiędzy Bozizé a rebeliantami. W marcu ponownie rozpoczęła działania rebelianckie[11]. Porozumienie podpisano w Libreville, stolicy Gabonu[13]. 23 marca 2013 roku do Republiki Środkowoafrykańskiej wkroczyli francuscy żołnierze, by zabezpieczyć lotnisko w Bangi[14]. Wcześniej wojska francuskie (przy wsparciu amerykańskich) biernie przyglądały się wydarzeniom, pomagając jedynie ludności cywilnej[15] 24 marca 2013 roku rebelianci walczący z siłami rządowymi wkroczyli do stolicy[7]. Prezydent François Bozizé został zmuszony do ucieczki do Demokratycznej Republiki Konga przez rzekę Ubangi[7][13]. W starciach z rebeliantami zginęło w sumie 6 osób z RŚA i kilkunastu żołnierzy z Republiki Południowej Afryki, którzy przybyli z misją porządkową[16]. Wśród rebeliantów straty wyniosły około 700 ludzi[7]. 24 marca Michel Djotodja ogłosił się prezydentem kraju[11]. Na podstawie porozumienia z 11 stycznia, rząd i premier pozostaną na swoich stanowiskach[13]. Dotodja wprowadził także godzinę policyjną[17]. Przed zdobyciem stolicy, Seleka obawiała się interwencji sąsiadów, a w szczególności z Czadu (Czad miał dobre stosunki z prezydentem Bozizé)[7]. Do Republiki Środkowoafrykańskiej przybyło 600 francuskich żołnierzy, którzy chronią zamieszkałych tam Francuzów[11]. Sam Bozizé wysłał prośbę o pomoc do swoich sąsiadów oraz do Waszyngtonu oraz Paryża[18]. 19 grudnia Czad wysłał wojsko do Republiki Środkowoafrykańskiej w celu stłumienia buntów przeciwko prezydentowi Bozize[19]. W czasie zajmowania stolicy, w ONZ rozpoczęto dyskusje nad opanowaniem sytuacji[20]. Podczas działań Seleki 25 tys. mieszkańców miasta Damara uciekło do pobliskiej dżungli. W okolicach Damary stacjonuje kilkuset żołnierzy międzynarodowej misji Wspólnoty Gospodarczej Państw Afryki Środkowej. Ich zadaniem jest powstrzymanie buntowników przed przejęciem władzy w całym kraju.

W wyborach prezydenckich przeprowadzonych 30 grudnia 2015 i 14 lutego 2016 zwyciężył bezpartyjny Faustin-Archange Touadéra, były premier za rządów François Bozizé. W drugiej turze pokonał Aniceta-Georgesa Dologuélé uzyskując 62,71% głosów. 30 marca 2016 Touadéra złożył przysięgę i przejął władzę od władz tymczasowych na czele z Catherine Samba-Panzą[21].

Ustrój polityczny[edytuj]

Zgodnie z konstytucją przyjętą w referendum w 2015 roku w Republice Środkowoafrykańskiej obowiązuje system semiprezydencki, w której głową państwa jest prezydent, a na czele rządu stoi premier. Sprawują oni władzę wykonawczą. Władza ustawodawcza jest sprawowana przez dwuizbowy parlament wybierany na 5-letnią kadencję. System prawny kraju oparty jest na systemie francuskim[22].

Podział administracyjny[edytuj]

Kraj podzielony jest na 14 prefektur, 2 prefektury ekonomiczne i okręg wydzielony Bangi.

Lista prefektur (w nawiasie ich stolice):

Miasto stołeczne:

Specjalne strefy ekonomiczne:

Demografia[edytuj]

Wzrost liczby mieszkańców od uzyskania niepodległości na wykresie

Populacja kraju zwiększyła się od czasu odzyskania niepodległości niemal 5-krotnie. W 1960 kraj liczył 1 232 000 mieszkańców, a w 2017 roku populacja liczy ponad 5,6 mln mieszkańców[23]. Na ludność kraju składa się ponad 80 grup etnicznych, każda posługująca się własnym językiem. Największymi grupami etnicznymi są: Banda (19,7%), Gbaya (16,3%), Sango (10,3%), Mandjia (6,2%), Fulani (5,6%), Bokoto (3,6%), Ngbaka (3,4%), pozostali: 34,9%[24].

Największymi miastami są Bangi, Bouar, Bambari oraz Bimbo.

Gospodarka[edytuj]

Centrum handlowe w Bangi

Pomimo faktu, że kraj posiada duże walory turystyczne i bogactwa naturalne, Republika Środkowoafrykańska jest słabo rozwiniętym krajem rolniczym, jednym z najuboższych na świecie[25]. ONZ zalicza ten kraj do grupy jednych z najsłabiej rozwiniętych państwa świata (tzw. LDC – Least Developed Countries)[26]. 75% społeczeństwa utrzymuje się z uprawy roli i leśnictwa, a rolnictwo generuje 58% PKB szacowanego na 1,7 mld USD. PKB na jednego mieszkańca wynosi 700 USD (według siły nabywczej)[27], jednak na najbogatsze 20% społeczeństwa przypada 65% dochodu. Większość eksportu szacowanego na 77 mln USD stanowią nieprzetworzone surowce: diamenty oraz drewno (na które przypada ok. 80% wartości całego eksportu)[28][29]. Głównymi partnerami handlowymi są Belgia i Francja. W 2016 roku 58% PKB kraju przypadało na rolnictwo, 30% na usługi, a 12% na przemysł[30].

W Wskaźniku Wolności Gospodarczej na rok 2017 Republika Środkowoafrykańska zajęła 151. miejsce (za Kamerunem i przed Papuą Nową Gwineą)[31].

Rolnictwo[edytuj]

Plantacja rolnicza na północy kraju

W rolnictwie pracuje ponad 75% zawodowo czynnej ludności Republiki Środkowoafrykańskiej[32]. Uprawiane są m.in.: herbata, kukurydza, bawełna, kawa, orzechy arachidowe, sorgo oraz proso[33].

W 2015 roku 77% wartości eksportu przypadało na drewno i produkty drewniane, które pozyskuje się z lasów deszczowych rosnących na południu kraju[32].

Przemysł[edytuj]

Najważniejszą gałęzią środkowoafrykańskiego przemysłu jest górnictwo diamentów. Pozostały przemysł skoncentrowany jest w Bangi i obejmuje głównie produkcję piwa, mydła, tekstyliów i obuwia[5]. Rozwój przemysłu ogranicza źle zorganizowany transport oraz biurokracja[33].

Republika Środkowoafrykańska posiada liczne złoża uranu, diamentów, złota[7] i ropy naftowej[16]. Większość złóż została przyznana za czasów Bozizé wielu czołowym politykom z Afryki[7]. Uran nie jest wydobywany[5]. Diamenty znajdują się w pobliżu Bangi oraz w Berbérati[5]. W Berbérati wydobywa się rocznie około 300 000 karatów diamentów[5].

Konwój dostarczający żywność – widać tutaj zły stan dróg

Dzięki dużym zasobom wodnym na północy kraju, większość energii elektrycznej wytwarzana jest w elektrowniach wodnych[32], ale mimo to większość miejscowości w państwie jest odcięta od prądu[5].

Transport[edytuj]

Lotnisko w Bangi
Rzeka Ubangi stanowiąca ważny szlak komunikacyjny kraju

W Bangi znajduje się międzynarodowy port lotniczy[5]. Regularne kursy lotnicze odbywają się tylko w jeden dzień tygodnia, gdy przylatuje samolot z Paryża[5]. Republika Środkowoafrykańska posiada około 24 tys. km dróg, z czego przez cały rok jest przejezdne ok. 5000 z nich[4]. Tylko 240 km dróg jest utwardzonych[5]. Jedną z najważniejszych arterii komunikacji jest rzeka Ubangi[4]. Główny port rzeczny mieści się w stolicy[4]. Republika Środkowoafrykańska nie posiada kolei[5].

Turystyka[edytuj]

Turyści przyjeżdżają do Republiki Środkowoafrykańskiej głównie dla safari[4]. Polscy turyści potrzebują wiz, by dostać się do Republiki Środkowoafrykańskiej[33]. Przy wjeździe do kraju należy okazać dowód szczepień przeciwko żółtej febrze[33].

Bariery rozwoju gospodarczego[edytuj]

Istotnymi ograniczeniami rozwoju są[27]:

  • brak dostępu do morza,
  • niestabilna sytuacja polityczna,
  • zły stan infrastruktury transportowej,
  • przemyt,
  • niewykwalifikowana siła robocza.

Ochrona zdrowia[edytuj]

Szacunki ONZ mówią, że około 11% populacji w wieku od 15 do 49 lat jest nosicielem wirusa HIV[34] Jedynie 3% populacji ma dostęp do terapii antyretrowirusowej, w porównaniu do 17% w pobliskim Czadzie[35].

Szkolnictwo[edytuj]

Klasa szkolna w Republice Środkowoafrykańskiej

Edukacja w Republice Środkowoafrykańskiej jest darmowa, a obowiązek szkolny obejmuje dzieci w wieku 6–14 lat[36]. Wśród mężczyzn w wieku 15-24 lat wskaźnik alfabetyzacji wynosi 72,3%, a wśród kobiet w tym samym przedziale wiekowym 59,1%[37]. Wśród dorosłych ponad połowa to analfabeci.[38].

Uniwersytet Bangi jest jedyną instytucją szkolnictwa wyższego w kraju działający od 1969 roku[5].

Poważnym problemem jest bardzo rozpowszechniona praca dzieci. Według UNICEF 63,5% dzieci w wieku od 5 do 14 lat jest zmuszanych do pracy. Zjawisko jest bardzo szczególnie widoczne w wiejskich regionach. Dzieci pracują w rolnictwie, górnictwie diamentów, pomocy domowej, hodowli bydła, a także utrzymaniu dróg.[39]

Analfabetyzm w kraju wynosił 49% w 2004 roku[5]. Do 2012 roku poziom analfabetyzmu spadł do około 45%[40].

Religia[edytuj]

Struktura religijna w 2010[41][42][43]:

Media[edytuj]

Republika Środkowoafrykańska posiada jeden kanał telewizyjny, który nadaje transmisje przez kilka godzin dziennie[5]. Telewizja i telefony komórkowe działają tylko w stolicy[5].

Republika Środkowoafrykańska w kulturze[edytuj]

O stosunkach dyplomatycznych oraz nielegalnych interesach konsulatów (oraz przyczynach braku lub nadmiaru przedstawicieli) opowiada paradokumentalny film dziennikarza Mads-a Brügger-a The Ambassador, z 2011 roku[44].

Przypisy

  1. The World Factbook – Central Intelligence Agency, www.cia.gov [dostęp 2017-03-22] (ang.).
  2. GDP (current US$) | Data, data.worldbank.org [dostęp 2017-09-01] (ang.).
  3. GDP (current US$) | Data, data.worldbank.org [dostęp 2017-09-01] (ang.).
  4. a b c d e f g h i j k l m Afryka. W: Heike Barnitzke, Michael Elser, Gesa Bock, Norbert Pautner: Oxford, Wielka Encyklopedia Geografii. T. 4: Afryka, Australia i Oceania. Bielsko-Biała: Oxford Educational, 2005. ISBN 83-7425-138-7.
  5. a b c d e f g h i j k l m n o Republika Środkowoafrykańska. „Atlas Świat w zasięgu ręki”. Deagostini (pol.). 
  6. a b c d e Republika Środkowoafrykańska. Historia (pol.). encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2015-08-25].
  7. a b c d e f g h swiat.newsweek.pl: Republika Środkowoafrykańska: Rebelianci wkraczają do stolicy, prezydent ucieka (pol.). 2013-03-24. [dostęp 2013-04-23].
  8. konflikty.wp.pl: Obalenie prezydenta Republiki Środkowoafrykańskiej to „libijski rykoszet” (pol.). 2013-03-28. [dostęp 2013-04-23].
  9. konflikty.wp.pl: Wybory zaplanowane, ale czy się odbędą? (pol.). 2011-01-20. [dostęp 2013-04-23].
  10. a b c konflikty.wp.pl: Republika Środkowoafrykańska: wybory w kraju chaosu (pol.). 2011-01-24. [dostęp 2013-04-23].
  11. a b c d e konflikty.wp.pl: Przywódca rebeliantów Michel Dotodja zapowiada zawieszenie konstytucji (pol.). 2013-03-26. [dostęp 2013-04-23].
  12. a b konflikty.wp.pl: Ambasada USA zawiesza pracę w Republice Środkowoafrykańskiej (pol.). 2012-12-28. [dostęp 2013-04-23].
  13. a b c konflikty.wp.pl: Rep. Środkowoafrykańska: przywódca rebeliantów mianował się prezydentem (pol.). 2013-03-25. [dostęp 2013-04-23].
  14. konflikty.wp.pl: Francja wysłała żołnierzy do Republiki Środkowoafrykańskiej (pol.). 2013-03-23. [dostęp 2013-04-23].
  15. konflikty.wp.pl: Rebelia w Republice Środkowoafrykańskiej. Prezydenta bronią obce wojska (pol.). 2012-12-27. [dostęp 2013-04-23].
  16. a b Armia RPA broniła prywatnych interesów prezydenta? Przelewali krew za ropę, diamenty i uran (pol.). 2013-04-15. [dostęp 2013-04-23].
  17. kosciol.wiara.pl: Republika Środkowoafrykańska po przewrocie (pol.). [dostęp 2013-04-23].
  18. konflikty.wp.pl: Rebelia w Republice Środkowoafrykańskiej – los prezydenta Bozizego wisi na włosku (pol.). 2013-01-05. [dostęp 2013-04-23].
  19. konflikty.wp.pl: Czad wysyłał wojska na odsiecz prezydentowi Republiki Środkowoafrykańskiej (pol.). 2012-12-19. [dostęp 2013-04-23].
  20. konflikty.wp.pl: Rebelianci opanowali pałac prezydencki w stolicy Republiki Środkowoafrykańskiej (pol.). 2013-03-24. [dostęp 2013-04-23].
  21. RCA: le nouveau président Faustin-Archange Touadéra a prêté serment, rfi.fr, 2016-03-30.
  22. The World Factbook — Central Intelligence Agency, www.cia.gov [dostęp 2017-09-06] (ang.).
  23. The World Factbook — Central Intelligence Agency, www.cia.gov [dostęp 2017-09-07] (ang.).
  24. Joshua Project Countries – Central African Republic – People Groups.
  25. World Development Indicators | DataBank, databank.worldbank.org [dostęp 2017-09-06].
  26. List of Least Developed Countries (as of May 2016). [dostęp 3 lipca 2017].
  27. a b encyklopedia.pwn.pl: Republika Środkowoafrykańska. Gospodarka (pol.). [dostęp 2013-04-23].
  28. Where did the Central African Republic export to in 2015? | The Atlas Of Economic Complexity, atlas.cid.harvard.edu [dostęp 2017-09-07] (ang.).
  29. What did the Central African Republic export in 2015? | The Atlas Of Economic Complexity, atlas.cid.harvard.edu [dostęp 2017-09-07] (ang.).
  30. The World Factbook — Central Intelligence Agency, www.cia.gov [dostęp 2017-09-07] (ang.).
  31. Central African Republic Economy: Population, GDP, Inflation, Business, Trade, FDI, Corruption, www.heritage.org [dostęp 2017-09-07].
  32. a b c Central African Republic - Economy | history - geography, „Encyclopedia Britannica” [dostęp 2017-09-06] (ang.).
  33. a b c d luanda.msz.gov.pl: Republika Środkowoafrykańska (pol.). [dostęp 2013-04-24].
  34. [1] | Unaids.org dostęp 2010-06-27.
  35. http://data.unaids.org/pub/GlobalReport/2006/2006_GR_ANN3_en.pdf.
  36. Bureau of International Labor Affairs (ILAB) - U.S. Department of Labor, 17 kwietnia 2011 [dostęp 2017-09-06] [zarchiwizowane z adresu 2011-04-17].
  37. Statistics, „UNICEF” [dostęp 2017-09-06] (ang.).
  38. Statistics, „UNICEF” [dostęp 2017-09-06] (ang.).
  39. „Central African Republic”. Findings on the Worst Forms of Child Labor (2001).
  40. [2] Central African Republic – Statistics UNICEF; dostęp 2012-01-15.
  41. Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostęp 2014-04-05].
  42. Christian Population as Percentages of Total Population by Country. The Pew Research Center. [dostęp 2014-04-05].
  43. Global Mapping International, Operation World, 2010.
  44. http://www.imdb.com/title/tt2048877/.

Linki zewnętrzne[edytuj]

  • Afrykańscy Pigmeje Kultura i fotografie pierwszych mieszkańców Afryki (Republika Środkowoafrykańska)

ODP | Azja
katlog link1-6.wmtrasnfer.pl | link do strony | Tani i sprawdzony fax internetowy tylko w sieci ExtraVoIP.pl! | konferencyjne | Święta Wielkanocne w górach Wielkanoc w górach Święta Wielkej Nocy