Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Współrzędne: 52°13'56.28" N 21°00'30.36" E52.2323 21.0084333 (Warszawa)

Warszawa
Nowa zabudowa lewobrzeżnej Warszawy
Herb Warszawy Flaga Warszawy
Dewiza: Semper invicta (Zawsze niezwyciężona)
Województwo	mazowieckie
Powiat	miasto na prawach powiatu
Gmina  - rodzaj	Warszawa miejska
Założono	XIII wiek
Prawa miejskie	ok. 1300
Prezydent miasta	Hanna Gronkiewicz-Waltz
Powierzchnia	517,24[1] km²
Położenie	52° 13'56.28'' N 21° 00'30.36'' E
Wysokość	78-115 m n.p.m.
Ludność (2008)  • liczba ludności  • gęstość  • aglomeracja	1 706 624[2] 3 299,5[1] os./km² 3 370 000
Strefa numeracyjna (do 2005)	+ (48) 022
Kod pocztowy	od 00-xxx do 05-xxx wszystkie kody
Tablice rejestracyjne	WA, WB, WD, WE, WF, WH, WI, WJ, WK, WN, WT, WU, WW, WX, WY
Położenie na mapie Polski Warszawa
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Wiadomości w Wikinews
Warszawa w Wikicytatach
Strona internetowa miasta

Warszawa (pełna nazwa formalna: miasto stołeczne Warszawa) – stolica i największe miasto Polski, położone w środkowo-wschodniej części kraju, na Mazowszu nad rzeką Wisłą.

Warszawa jest ważnym europejskim ośrodkiem naukowym, kulturalnym, politycznym oraz gospodarczym. Mieszczą się w niej siedziby parlamentu (Sejmu i Senatu), Prezydenta RP, Rady Ministrów i innych władz centralnych. Warszawa jest także stolicą województwa mazowieckiego. Warszawa jest jedynym miastem w obecnych granicach Polski odznaczonym Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari (a drugim w historii Polski miastem, po Lwowie).

Warszawa jest największym polskim miastem pod względem liczby ludności 1 706 624 zameldowanych mieszkańców w 2008 r.^[1] i powierzchni (517,24 km²).^[1] W skali kraju, rzeczywistą liczbę mieszkańców Warszawy i okolic można porównywać jedynie do Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego.

Warszawa jest członkiem Związku Miast Polskich.

Geografia

Panorama Warszawy

Położenie i ukształtowanie terenu

Warszawa leży w środkowym biegu Wisły, na Nizinie Środkowomazowieckiej, w odległości około 350 km od Karpat i Morza Bałtyckiego.

Miasto leży po obu stronach rzeki i jest nieznacznie wydłużone wzdłuż jej brzegów (rozciąga się na ok. 30 km w kierunku północ-południe i ok. 28 km w kierunku wschód-zachód). Lewobrzeżna część Warszawy jest w większości położona na wysoczyźnie – Równinie Warszawskiej (najwyższy punkt geodezyjny na skrzyżowaniu ul. Norwida i Nakielskiej (rejon zajezdni autobusowej "Redutowa" – 115,7 m n.p.m.; porównywalne wysokości w rejonie Filtrów – 114,7 m n.p.m. przy ul. Krzyckiego). Charakterystyczna dla krajobrazu miasta jest wysoka na 6-25 m skarpa wiślana, stanowiąca krawędź erozyjną wysoczyzny.

Pozostała część miasta leży w dolinie Wisły oraz na Równinie Wołomińskiej (częściowo dzielnice wschodnie) i w Kotlinie Warszawskiej (częściowo dzielnice północne). Na Bielanach, Białołęce, w Wawrze i Wesołej występują porośnięte lasem, wysokie na kilka-kilkanaście metrów wydmy, z najwyższym naturalnym punktem wysokościowym – 122,11 m n.p.m. (w rejonie planowanej ul. Stanisława Wigury na osiedlu Groszówka w Wesołej).

Na obszarze miasta znajduje się kilka wzgórz usypanych przez człowieka (m.in. Kopiec Powstania Warszawskiego (wysokość 121,0 m n.p.m.), Kopiec Szczęśliwicki (wysokość 138,0 m n.p.m. – najwyższy punkt wysokościowy w Warszawie) oraz Stadion Dziesięciolecia.

Najniżej w Warszawie położonym punktem jest brzeg Wisły przy granicy z Jabłonną (75,6 m n.p.m.).

Klimat

Średnia miesięczna temperatura powietrza i średnie miesięczne sumy opadów atmosferycznych w Warszawie

Według klasyfikacji Wincentego Okołowicza Warszawa leży w strefie klimatu umiarkowanego ciepłego przejściowego. Według klasyfikacji Köppena natomiast przebiega tędy granica dwóch stref klimatycznych – C (umiarkowanej) i D (borealnej).

Cechami charakterystycznymi klimatu Warszawy są dość równomierne opady o średniej wieloletniej około 493 mm/rok z maksimum w czerwcu (72 mm) i minimum w lutym (18 mm). Średnia roczna temperatura wynosi +7,8°C z maksimum w lipcu (+18,0°C) i minimum w styczniu (-3,3°C). Okres wegetacyjny wynosi około 200 dni. Warszawa jest najczęściej pod wpływem mas powietrza polarno-morskiego (około 60% dni w roku) oraz polarno-kontynentalnego (około 30% dni w roku). W Warszawie i okolicach bardzo wyraźnie zaznacza się wpływ dużej aglomeracji miejskiej na klimat (tzw. miejska wyspa ciepła). Objawia się to poprzez wyższe średnie temperatury w centrum miasta, wyższe opady (lepsze warunki do rozwijania się równowagi chwiejnej atmosfery) oraz niższą prędkość wiatru. Z uwagi na wysoką zawartość aerozoli i zanieczyszczeń w powietrzu, zwiększa się zachmurzenie oraz pogarsza się przejrzystość powietrza, co prowadzi do zmniejszania bezpośredniego promieniowania słonecznego i zwiększenia promieniowania rozproszonego.

Podział administracyjny Warszawy od 2002

Podział administracyjny

Zobacz więcej w osobnych artykułach: Podział administracyjny Warszawy, Miejski System Informacji (Warszawa).

Podobnie jak przed wojną, Warszawa była, poczynając od 1945, miastem wydzielonym, czyli tzw. województwem miejskim; od początku lat 60. XX w. utrwalił się podział na 7 dzielnic (w randze powiatów: Mokotów, Ochota, Praga Południe, Praga Północ, Śródmieście, Wola i Żoliborz).

Po reformie administracyjnej w 1975 w Warszawie – podobnie jak w Krakowie, Łodzi, Poznaniu i Wrocławiu – zachowano podział na dzielnice. Po wydarzeniach czerwcowych do dzielnicy Ochota włączono w ramach represji zbuntowany Ursus.

Od kwietnia 1990 dotychczasowych 7 dzielnic warszawskich uzyskało status gmin miejskich i nowe nazwy, przy czym gminy te nie były osobnymi miastami, a łącznie tworzyły jedno miasto. W 1994 dokonano zmiany gmin-dzielnic 7 dotychczasowych zastępując 11. W wyniku zaś reform wprowadzonych przez tzw. ustawę warszawską z 2002 roku, Warszawa stanowi tylko jedną gminę na prawach powiatu. Dotychczasowe gminy mają obecnie status dzielnic posiadających ograniczone kompetencje samorządowe. Wiele tych kompetencji odpowiada kompetencjom powiatu (np. prowadzenie rejestracji pojazdów). Ponadto granice Warszawy poszerzyły się o niezależną wcześniej gminę Wesoła tworząc w sumie 18 dzielnic. Najgęściej zaludnioną dzielnicą (stan na rok 2006) jest Ochota (9448 osób/km²), a najmniej gęsto – Wilanów (414 osób/km²). Średnia dla całego miasta wynosi 3291 osób/km²^[1].

Miasta podwarszawskie (tzw. tereny podmiejskie)

Aglomeracja warszawska wg "Planu zagospodarowania przestrzennego województwa mazowieckiego"

Zobacz więcej w osobnym artykule: Aglomeracja warszawska.

Warszawa stanowi główne miasto monocentrycznej aglomeracji, której liczba mieszkańców wg różnych podziałów wynosi od około 2,6 do 3 mln. W obszarze tym znajduje się około 20 miast.

Demografia

Zobacz więcej w osobnym artykule: Ludność Warszawy.

Warszawa jest największym polskim miastem pod względem liczby ludności (1 706 966 zameldowanych mieszkańców w marcu 2008 r.^[3]) i powierzchni (517 km²^[1]). Dużą część mieszkańców stanowi ludność niezameldowana: "Według ostrożnych szacunków ratusza, w stolicy tych bez meldunku jest około 500 – 700 tys."^[4]

Warszawa poniosła duże straty ludnościowe w wyniku II wojny światowej z 1 289 000 mieszkańców w 1939 roku do 478 755 w 1946^[5]. Na początku lat 50. XX wieku przyrost ludności rocznie wynosił ok. 5-7% (ok. 45-60 000 osób wobec 41 000 nowych mieszkań w ramach Planu Sześcioletniego oddanych w latach 1950-1955), wprowadzono więc ograniczenia meldunkowe obowiązujące w Warszawie, w wyniku których spadło tempo migracji i w 1976 wyniosło ono 22 000 ludzi^[6]. W okresie ograniczeń meldunkowych po liberalizacji przepisów^[7] możliwe stało się meldowanie m.in. współmałżonków stałych mieszkańców miasta, wybitnych fachowców itp. Ograniczenia te wpłynęły na rozwój miejscowości podwarszawskich, gdzie osiedlali się ludzie przybywający z całej Polski i nie spełniający wymagań ustawowych. Usunięcie ograniczeń meldunkowych spowodowało ponowny niekontrolowany napływ ludności do miasta.

Nazwa miasta

Nazwa pojawia się w XIV-wiecznych zapiskach jako Warseuiensis (1321), Varschewia (1342) i XV wieku jako Warschouia (1482). Średniowieczna nazwa brzmiała Warszewa, Warszowa. Najprawdopodobniej pochodzi ona od formy dzierżawczej imienia Warsz (skróconej formy popularnego wówczas imienia Warcisław, Wrocisław), używanego m.in. wśród przedstawicieli rodu Rawów (Rawiczów) herbu Rawa, właścicieli części terenów w dzisiejszym centrum miasta, np. Solca i Mariensztatu.

Zmiana nazwy na Warszawa wynikła z mazowieckiej wymowy dialektycznej. Do końca XV wieku samogłoska -a- przechodziła w -e- po spółgłoskach miękkich (-sz- była w tamtym okresie spółgłoską miękką). W XV wieku formy z wtórnym -e- zaczęły być postrzegane jako gwarowe. Dlatego też zastępowano -e- przez -a-. Taka zmiana nie była uzasadniona etymologicznie, więc takie formy nazywa się hiperpoprawnymi (np. siadlisko, królawski). Tak też nastąpiła zmiana nazwy z Warszewa na Warszawa, która upowszechniła się w XVI wieku^[8].

Legendarna etymologia wywodzi nazwę od imion rybaka Warsa i jego żony Sawy.

Nazwa Warszawy w innych językach:

Historia

Zobacz więcej w osobnym artykule: Historia Warszawy.

Zamek Królewski w Warszawie

Barbakan w Warszawie

Stare Miasto zniszczone po powstaniu warszawskim

Najważniejsze wydarzenia historyczne

Warszawa przechodziła w swej historii różne momenty dramatyczne, w niektórych okresach miasto podupadało. Było wielokrotnie niszczone, rabowane przez najeźdźców, ponosiło dotkliwe straty materialne i ludzkie. Jednak zawsze się odradzało.

Najważniejsze fakty historyczne w dziejach miasta:

• Książę płocki, a od 1294 całego Mazowsza, Bolesław II mazowiecki ok. 1300 założył gród w Warszawie
• pierwsza wzmianka o Warszawie – syn Bolesława II mazowieckiego, Siemowit II zostaje nazwany panem warszawskim 1313^[9]
• proces polsko-krzyżacki 1339^[10]
• przeniesienie stolicy Księstwa Mazowieckiego 1413
• 20 lutego 1578 przed kościołem św. Anny przy Krakowskim Przedmieściu w Warszawie margrabia Jerzy Fryderyk von Ansbach złożył hołd lenny Stefanowi Batoremu.
• Zapoczątkowanie wyjazdów dworu królewskiego z Krakowa do Warszawy, przez Zygmunta III Wazę 1596
• 6 października 1641 na dziedzińcu Zamku Królewskiego w Warszawie margrabia brandenburski, elektor Fryderyk Wilhelm Hohenzollern (Wielki Elektor) złożył hołd lenny Władysławowi IV Wazie.
• potop szwedzki
• 3 maja 1791 uchwalenie Konstytucji 3 Maja
• insurekcja warszawska i porażka insurekcji kościuszkowskiej (rzeź Pragi)
• upadek powstania listopadowego i styczniowego
• I wojna światowa
• bitwa warszawska – Cud nad Wisłą 1920
• II wojna światowa: oblężenie Warszawy 1939, powstanie w getcie warszawskim 1943 i powstanie warszawskie 1944
• odbudowa ze zniszczeń po II wojnie światowej
• 1952 Warszawa po raz pierwszy formalnie, uznana została za miasto stołeczne Polski, na mocy Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.
• 14 maja 1955 podpisano Układ Warszawski
• 6 lutego – 5 kwietnia 1989 obrady Okrągłego Stołu

Gospodarka

Centrum Warszawy

Widok od ulicy Marszałkowskiej

Firmy

Warszawa, a w szczególności warszawskie Śródmieście, należy do najważniejszych centrów biznesu w Europie Środkowej. W 2003 zarejestrowanych było 288.307 firm, a inwestorzy zagraniczni inwestowali w mieście ponad 700 milionów euro rocznie. Dzięki korzystnym warunkom inwestycyjnym Warszawa wytwarza ponad 13,3% polskiego PKB. Samo miasto w 2007 uzyskało 9,7 mld złotych przychodu^[11]. W lipcu 2007 r. poziom bezrobocia utrzymywał się na poziomie 2,7%.

Handel

Warszawa jest drugim największym po Górnośląskim Okręgu Przemysłowym ośrodkiem miejsko-przemysłowym w kraju. Ze względu na wielkość rynku konsumpcyjnego, Warszawa stanowi ważne w skali kraju centrum handlowe. W mieście znajdują się kilka bardzo dużych centrów handlowych oraz kilkanaście mniejszych. Do największych centrów handlowo-rozrywkowych należą: Arkadia, Blue City, Galeria Mokotów, Promenada, Sadyba Best Mall, Wola Park oraz Złote Tarasy.

Przemysł

Po II wojnie światowej, władze komunistyczne zdecydowały o odbudowie Warszawy jako ważnego centrum przemysłu ciężkiego. W mieście otwarto kilkadziesiąt wielkich fabryk, z których do najważniejszych należały Huta Warszawa, ZPC Ursus oraz Fabryka Samochodów Osobowych (FSO).

Instytucje

Sejm Rzeczypospolitej Polskiej

Kancelaria Prezesa Rady Ministrów

Warszawa jako stolica administracyjna kraju, jest siedzibą większości centralnych organów władzy, ministerstw, urzędów i instytucji centralnych takich jak m.in.:

• Sejm
• Senat
• Kancelaria Prezydenta
• Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
• Trybunał Konstytucyjny
• Sąd Najwyższy
• Naczelny Sąd Administracyjny
• Najwyższa Izba Kontroli
• Narodowy Bank Polski
• Rzecznik Praw Obywatelskich
• Giełda Papierów Wartościowych
• Główny Urząd Statystyczny
• Agencja Wywiadu
• Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego
• Polska Agencja Prasowa
• Centralne Biuro Antykorupcyjne

a także przedstawicielstw dyplomatyczno-konsularnych.

Edukacja

Brama kampusu centralnego Uniwersytetu Warszawskiego

Gmach Główny Politechniki Warszawskiej

Stolica jest największym ośrodkiem akademickim w Polsce. Swoją siedzibę ma tu 66 uczelni. Do największych warszawskich uczelni należą:

• Uniwersytet Warszawski
• Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego
• Politechnika Warszawska
• Wojskowa Akademia Techniczna
• Szkoła Główna Handlowa
• Szkoła Główna Służby Pożarniczej
• Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego
• Warszawski Uniwersytet Medyczny
• Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego
• Chrześcijańska Akademia Teologiczna
• Akademia Sztuk Pięknych
• Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina
• Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej
• Akademia Obrony Narodowej

Ponadto na terenie Warszawy dynamicznie rozwijają się wyższe szkoły prywatne zorientowane na kształcenie przyszłej kadry kierowniczej (MBA) niezbędnej do profesjonalnego zarządzania nowoczesnym przedsiębiorstwem w gospodarce rynkowej.

Według corocznego rankingu studiów MBA przygotowywanego przez tygodnik Wprost, do najlepszych, prywatnych uczelni biznesowych w Warszawie należą:

• Akademia Leona Koźmińskiego
• Wyższa Szkoła Zarządzania – Polish Open University

Studenci oraz uczniowie szkół wszystkich szczebli stanowią około 29,2% populacji Warszawy. Ich liczba w 2002 roku przekroczyła 500 000, z czego ponad 255 000 stanowią studenci szkół wyższych.

Środowisko akademickie w Warszawie posiada też własną stację radiową nadającą na częstotliwości 97,1 MHz pod nazwą Akademickie Radio Kampus. Właścicielem koncesji radia jest Uniwersytet Warszawski

Komunikacja

Ta sekcja wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi. Należy w niej poprawić: Sekcja jest za długa, a niektóre informacje zbyt szczegółowe i nieaktualne - część faktów i statystyk przerzucić do odpowiednich już istniejących artykułów branżowych. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu w sekcji Dopracować Po wyeliminowaniu wskazanych powyżej niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu.

Pomimo zniszczeń powstałych w wyniku II wojny światowej, powstania warszawskiego i powojennych rozbiórek już odbudowanych kamienic, jedynie kilka ciągów komunikacyjnych zostało poszerzonych i dostosowanych do dużego natężenia ruchu samochodowego. Dlatego jednym z głównych zadań miasta jest rozwój sieci transportu miejskiego, która może stać się alternatywą dla prywatnego transportu samochodowego.

Tranzyt

Trasa W-Z w Warszawie

Warszawa nie posiada obwodnicy, a większość ruchu na osi wschód-zachód odbywa się przez środek miasta. Projektowany jest układ dwóch, a następnie trzech obwodnic - w okresie przejściowym funkcjonować będzie Obwodnica Etapowa Warszawy, z której docelowo ma powstać Obwodnica Miejska (przez most Północny i Siekierkowski) oraz Ekspresowa Obwodnica Warszawy prowadząca ruch tranzytowy z autostrady A2 (Berlin – Moskwa) i dróg ekspresowych S8 (Wrocław – Suwałki) i S17 (Warszawa – Lublin), przez most Grota i Południowy. Jej odcinek przez osiedla mieszkaniowe dzielnicy Ursynów zostanie poprowadzony w tunelu.

Zobacz więcej w osobnym artykule: Główne ciągi komunikacyjne Warszawy.

Mosty

Most Świętokrzyski

Szeroka rzeka, nad którą leży Warszawa, jest wciąż dużą barierą komunikacyjną. Budowane tu w przeszłości przeprawy mostowe (pierwszy stały most w 1573) były wielokrotnie niszczone przez powodzie oraz podczas wojen (w obu wojnach światowych wszystkie istniejące mosty zostały zniszczone). Kilkadziesiąt lat później liczba przepraw i ich przepustowość jest wciąż niewystarczająca w stosunku do potrzeb. Obecnie jest w mieście osiem mostów: Grota-Roweckiego, Gdański (często traktowany jako dwa oddzielne: kolejowy i drogowo-tramwajowy), Śląsko-Dąbrowski, Świętokrzyski, Średnicowy (kolejowy), Poniatowskiego, Łazienkowski i Siekierkowski. Władze miasta planują budowę kolejnych 4-6 mostów.

Zobacz więcej w osobnym artykule: Warszawskie mosty.

Lotniska

Terminal 2 Portu Lotniczego Okęcie

Międzynarodowy port lotniczy Warszawa-Okęcie, zlokalizowany jest zaledwie 10 km od ścisłego centrum miasta - w dzielnicy Włochy na osiedlu Okęcie. Obsługuje ponad 9 milionów pasażerów rocznie oraz ponad 100 połączeń krajowych i zagranicznych dziennie. Jest to obecnie największy port lotniczy w Polsce. Jego powierzchnia wynosi ok. 834 ha. Posiada 4 terminale główne pasażerskie, dworzec towarowy i wojskowy port lotniczy.

Zobacz więcej w osobnym artykule: Port lotniczy Warszawa-Okęcie.

Rozważane jest utworzenie drugiego portu lotniczego dla Warszawy, np. w miejscu jednego z istniejących już lotnisk wojskowych na północ lub zachód od miasta. Pod uwagę bierze się rozbudowę lotniska Modlin.

Zobacz więcej w osobnym artykule: Drugie lotnisko dla Warszawy.

Istnieje także aktywnie używane lotnisko Warszawa-Babice na Bemowie. Korzysta z niego Aeroklub Warszawski, Lotnicze Pogotowie Ratunkowe, a także wielu właścicieli mniejszych samolotów i śmigłowców prywatnych lotnictwa ogólnego (ang.: general aviation).

Komunikacja miejska

System komunikacji miejskiej w Warszawie składa się z linii autobusowych, tramwajowych, metra oraz Szybkiej Kolei Miejskiej o całkowitej długości ponad 1000 km. Wszystkie linie koordynowane są przez Zarząd Transportu Miejskiego. Do przejazdów środkami komunikacji miejskiej uprawniają bilety z paskiem magnetycznym i Warszawska Karta Miejska. Linie podmiejskie w większości zarządzane są przez firmy prywatne.

Zobacz więcej w osobnym artykule: Zarząd Transportu Miejskiego w Warszawie.

Tramwaje Warszawskie

Warszawska linia 9

Pierwszą linię tramwaju konnego otwarto w Warszawie 11 grudnia 1866. 26 marca 1908 wyruszył pierwszy tramwaj elektryczny. W okresie międzywojennym tramwaje znacjonalizowano i wybudowano wiele nowych linii, które jednak uległy zniszczeniu w latach II wojny światowej. Po wojnie wiele z nich odbudowano, jednak część uległa likwidacji, szczególnie w latach 70. XX wieku.

Obecnie spółka Tramwaje Warszawskie posiada 859 wagonów, a sieć tramwajowa liczy około 500 kilometrów torów. Po Warszawie jeździ na stałe 28 linii, z czego 3 są tymczasowo zawieszone. Okresowo, np. w okresie Wszystkich Świętych i podczas wakacji, uruchamia się linie dodatkowe.

Znaczna większość warszawskich torowisk przebiega poza jezdniami ulic, dzięki czemu komunikacji tramwajowej nie paraliżują korki w ruchu drogowym. Prawie wszystkie linie tramwajowe są dwutorowe. Istnieje tylko jeden kilkukilometrowy odcinek jednotorowy (z trzema mijankami), zbudowany w okresie międzywojennym - łączy osiedlowe Boernerowo z Kołem.

Obecnie sieć tramwajowa i tabor są modernizowane przy udziale funduszy rozwojowych Unii Europejskiej.

Metro Warszawskie

Stacja metra Plac Wilsona

Budowę Metra Warszawskiego rozpoczęto 15 kwietnia 1983 r. Pierwszy odcinek został otwarty 7 kwietnia 1995 r. Wciąż składa się tylko z jednej linii o przebiegu północ–południe po lewej stronie Wisły o długości 23 km z 23 stacjami. Jest obsługiwane przez 84 starsze wagony produkcji rosyjskiej z serii 81 oraz 108 wagonów Metropolis firmy ALSTOM. 25 października 2008 r. została zakończona budowa I linii metra. Czas przejazdu I linii wynosi ok. 32 minut. W 2009 r. ma ruszyć budowa II linii o długości 31 km z 28 stacjami, której odcinek centralny ma powstać w latach 2009-2013. W 2008 r. zaczęto planować trzecią linię, która najprawdopodobniej będzie poprowadzona na południe od linii średnicowej. Z warszawskiego metra korzysta dziennie (dni robocze) około 500 000 pasażerów^[12].

Zobacz więcej w osobnym artykule: Metro Warszawskie.

Szybka Kolej Miejska

Szybka Kolej Miejska to naziemna sieć szybkiej kolei miejskiej łączącej centrum Warszawy z jej obrzeżami oraz przedmieściami. Ma być uzupełnieniem metra i alternatywą dla komunikacji autobusowej. Kolej ta ma powstać na już istniejących torach należących do PKP Polskich Linii Kolejowych. Pierwsza linia ruszyła w 2005. Obecnie kursuje linia S2 od Sulejówka Miłosnej do Pruszkowa. W 2012 roku ma zostać uruchomiona linia z lotniska Okęcie do centrum.

Zobacz więcej w osobnym artykule: Warszawska Szybka Kolej Miejska.

Autobusy

Warszawska linia 162

Warszawa ma około 2673 kilometrów linii autobusowych, po których kursuje 1709 autobusów. Głównym węzłem komunikacyjnym jest przystanek Dworzec Centralny, który jest też głównym punktem przesiadkowym miasta. ZTM prowadzi obecnie 247 linii autobusowych, z czego 38 kursuje między północą a godziną 5 rano. Okresowo uruchamiane są linie dodatkowe, np. linie cmentarne w okresie Wszystkich Świętych. Warszawskie autobusy obsługiwane są, oprócz Miejskich Zakładów Autobusowych, także przez przewoźników prywatnych: ITS Michalczewski, Mobilis i PKS Grodzisk Mazowiecki.

Zobacz więcej w osobnym artykule: Autobusy miejskie w Warszawie.

Trolejbusy

Komunikacja trolejbusowa funkcjonowała w Warszawie w okresach 1946-1973 i 1983-1995.

Zobacz więcej w osobnym artykule: Trolejbusy w Warszawie.

Kolej

Dworzec Warszawa Centralna

Pierwszą linię kolejową w Warszawie otwarto w 1845 (Kolej warszawsko-wiedeńska). Dziś Warszawa jest jednym z najważniejszych węzłów komunikacji kolejowej w Polsce.

Istnieje tu sześć dużych dworców kolejowych (Warszawa Centralna, Warszawa Gdańska, Warszawa Śródmieście, Warszawa Wileńska, Warszawa Wschodnia i Warszawa Zachodnia) oraz kilkadziesiąt mniejszych stacji i przystanków osobowych.

Linia łącząca trzy najważniejsze dworce (Warszawa Centralna, Wschodnia i Zachodnia; tzw. linia średnicowa) prowadzi przez tzw. tunel średnicowy oraz most średnicowy na Wiśle.

Zobacz więcej w osobnych artykułach: Kolej średnicowa w Warszawie, Kolej obwodowa w Warszawie, Kolej Nadwiślańska, Kolej Warszawsko-Wiedeńska, Kolej Warszawsko-Kaliska, Kolej Warszawsko-Petersburska, Kolej Warszawsko-Terespolska.

Koleje dojazdowe

Na terenie aglomeracji warszawskiej funkcjonowało w przeszłości kilka dojazdowych kolei wąskotorowych: Jabłonowsko-Karczewska, Piaseczyńsko-Wilanowska, Marecka i Łomiankowska, zlikwidowanych w latach 60. i 70. XX wieku. Obecnie funkcjonuje jedynie normalnotorowa Warszawska Kolej Dojazdowa (WKD) działająca od 1925, pierwotnie jako Elektryczna Kolej Dojazdowa. Wykonuje ona przewozy pasażerskie na trasie Warszawa Śródmieście – Podkowa Leśna – Grodzisk Mazowiecki z odgałęzieniem Podkowa Leśna – Milanówek.

Zobacz więcej w osobnym artykule: Warszawska Kolej Dojazdowa.

Kultura

Teatr

Teatr Wielki

W Warszawie znajduje się około 30 większych stałych teatrów. Wśród nich najważniejsze są Teatr Narodowy (założony w 1765) oraz Teatr Wielki w Warszawie (założony w 1778). Szczególne uznanie zdobył TR Warszawa (dawniej Teatr Rozmaitości), który jest organizatorem eksperymentalnych przedstawień w scenerii miasta w ramach projektu Teren Warszawa.

W ostatnich latach miasto przyciąga także wielu artystów spoza głównych prądów w sztuce teatralnej. Ich działalność skupia się głównie wokół lokalnych domów kultury oraz prywatnych klubów. Latem teatry w Warszawie są w większości zamknięte, w tym czasie odbywa się za to stworzony w 1992 roku przez Andrzeja Tadeusza Kijowskiego – Konkurs Teatrów Ogródkowych.

Zobacz więcej w osobnym artykule: Teatry w Warszawie.

Muzyka

Filharmonia w Warszawie ok. 1920 roku. Tutaj odbywają się od ponad 80 lat Konkursy Chopinowskie, a od półwiecza - festiwale "Warszawska Jesień".

W Warszawie mieści się Filharmonia Narodowa.

W mieście brak odpowiedniej hali koncertowej, stąd duże koncerty muzyczne urządza się głównie w Sali Kongresowej. Odbywały się także w hali Torwar (Iron Maiden, Pat Metheny, 50 Cent, Rihanna, Tokio Hotel, US5), na stadionach Gwardii (Tina Turner, Sting, Roger Waters, Joe Cocker, Metallica, Aerosmith) i Legii (Deep Purple, Guns N' Roses), na stadionie Skry (Boney M. w 1979), na służewieckim torze wyścigów konnych (U2, Depeche Mode, Rolling Stones) czy na lotnisku na Bemowie (Michael Jackson, Lenny Kravitz), a mniejsze w teatrach np. w Teatrze Muzycznym Roma (King Crimson, Suzanne Vega, Jaromir Nohavica).

Festiwale i konkursy muzyczne w Warszawie:

• Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina
• Międzynarodowy Festiwal Muzyki Współczesnej "Warszawska Jesień"
• Jazz Jamboree
• Warsaw Summer Jazz Days
• Międzynarodowy Konkurs Wokalny im. Stanisława Moniuszki
• Festiwal Mozartowski
• Festiwal Muzyki Dawnej

Muzea i galerie

Pałac na Wodzie, Łazienki

W Warszawie mieści się wiele muzeów i galerii sztuki, tak państwowych, jak i prywatnych. Największe galerie to Zachęta i Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, zaś największe warszawskie muzea to Muzeum Narodowe oraz jego filie: na Zamku Królewskim oraz w pałacu wilanowskim. Planowana jest także budowa Muzeum Warszawskiej Pragi jako filii Muzeum Historycznego m.st. Warszawy.

Od 31 lipca 2004 otwarte jest Muzeum Powstania Warszawskiego. W 2008 na Muranowie ma powstać Muzeum Historii Żydów Polskich.

Warszawskie muzea i galerie uczestniczą w corocznej Nocy Muzeów.

Zobacz więcej w osobnych artykułach: Muzea w Warszawie, Galerie w Warszawie.

Kina